Tên gọi và vị trí địa lý
Hy lăng ban đầu là lăng tưởng niệm vua Trần Duệ Tông, vị vua thứ 9 của nhà Trần; về sau lăng thờ thêm vua Trần Thuận Tông, vị vua thứ 11 của nhà Trần. Lăng được xây dựng trên núi Đạm Thủy, gần quán Ngọc Thanh, một quán đạo nổi tiếng được xây dựng từ thời Lý – Trần. Chùa, quán Ngọc Thanh và Hy lăng ngày nay thuộc thôn Đạm Thủy, xã Thủy An, thị xã Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh.
Lịch sử và nhân vật
- Trần Duệ Tông (1337 – 1377)
Vua Trần Duệ Tông là vị hoàng đế thứ chín của vương triều Trần, tên húy Trần Kính, con trai thứ mười một của Thượng hoàng Trần Minh Tông, đồng thời là em ruột của các vua Trần Hiến Tông, Trần Dụ Tông và Trần Nghệ Tông. Ông sinh ngày mồng 2 tháng 6 năm Đinh Sửu (1337). Năm 1372, trong bối cảnh triều chính nhà Trần lâm vào khủng hoảng nghiêm trọng sau một thời gian dài suy thoái, Trần Nghệ Tông nhường ngôi cho ông, kỳ vọng vào một sự đổi mới mạnh mẽ về đường lối trị quốc. Trần Duệ Tông trị vì trong thời gian ngắn, từ năm 1372 đến năm 1377.
Trần Duệ Tông là người có cá tính cương nghị, ý thức rõ tình trạng suy vi của quốc gia và nuôi chí trấn hưng vương triều. Ngay sau khi lên ngôi, ông chú trọng chỉnh đốn triều chính, kén chọn tướng lĩnh, chăm lo việc huấn luyện quân đội, mở khoa thi để tuyển dụng nhân tài. Đáng chú ý, ông đề cao mạnh mẽ tinh thần tự chủ và bản sắc văn hóa dân tộc. Những quy định liên quan đến trang phục, ngôn ngữ và nghi trượng cung đình cho thấy nỗ lực của triều đình dưới thời Trần Duệ Tông trong việc hạn chế sự bắt chước mô thức phương Bắc và các nước phiên thuộc, qua đó khẳng định ý thức độc lập, tự cường của Đại Việt trong bối cảnh khu vực nhiều biến động.
Tuy vậy, trên phương diện quân sự đối ngoại với Chămpa, Trần Duệ Tông đã bộc lộ những hạn chế mang tính chiến lược. Trong bối cảnh vương triều Trần bước vào giai đoạn suy yếu, quân Chămpa lợi dụng thời cơ liên tiếp quấy nhiễu biên giới phía Nam, thậm chí nhiều lần tiến sâu, uy hiếp và đánh chiếm kinh đô Thăng Long, khiến nhà Trần phải thảm bại tháo chạy khỏi thành Thăng Long. Các sử sách còn mô tả rằng quân Chiêm vào Thăng Long như chỗ không người, vua tôi nhà Trần đều sợ quân Chiêm như sợ cọp. Quân Chiêm tha hồ cướp bóc vơ vét kinh thành, đốt cung điện, sách vở. Khi vua nhà Minh là Chu Nguyên Chương xuống chiếu bắt 2 nước không được gây chiến, quân Chiêm mới rút về nước mang theo nhiều báu vật cướp được.
Năm 1376, Chế Bồng Nga lại đưa quân bắc tiến, vua Trần Duệ Tông sai Đỗ Tử Bình đưa quân đi đánh. Chế Bồng Nga cho người dâng 10 mâm vàng xin giảng hòa, thế nhưng Đỗ Tử Bình dấu vàng rồi tâu về triều là Vua Chiêm ngạo mạn không thần phục khiến vua Trần Duệ Tông nổi giận. Tháng 1 năm 1377, vua Trần Duệ Tông quyết định thân chinh cầm quân tiến đánh Chămpa. Tuy nhiên, trong cuộc tiến công vào kinh đô Vijaya – Đồ Bàn (nay thuộc Bình Định), ông đã rơi vào thế phục binh của quân Chămpa và tử trận tại Đồ Bàn vào ngày 24 tháng Giêng năm 1377, hưởng dương 41 tuổi.
Thượng hoàng Trần Nghệ Tông vốn tính nhu nhược, trước đó chủ yếu dựa vào uy tín và năng lực của Trần Duệ Tông để duy trì triều chính; khi ông mất, Nghệ Tông ngày càng lệ thuộc vào Hồ Quý Ly. Từ đây, thực quyền dần rơi vào tay quyền thần, cơ nghiệp của vương triều Trần từng bước suy sụp và không còn khả năng tự chấn hưng.
Sau khi Trần Duệ Tông mất, Thượng hoàng Trần Nghệ Tông ghi nhận công lao của ông đối với quốc gia, cho chiêu hồn đưa về an táng tại Hy lăng, đồng thời lập con trưởng của ông là Kiến Đức đại vương lên ngôi, tức vua Trần Phế Đế.
- Trần Thuận Tông (1378 – 1399)
Trần Thuận Tông là vị hoàng đế thứ mười một của vương triều, tên húy Trần Ngung, con trai út của Thượng hoàng Trần Nghệ Tông. Ông sinh tháng 10 năm 1378, lên ngôi năm 1388 khi mới 10 tuổi, lấy niên hiệu là Nguyên Hoàng, trị vì trong khoảng chín năm. Thực quyền triều chính trong thời gian này hầu như không nằm trong tay nhà vua, mà rơi vào tay quyền thần, đặc biệt là Hồ Quý Ly. Bản thân Trần Thuận Tông được các nguồn sử liệu đánh giá là người khoan hòa, song thiếu thực quyền và không đủ khả năng xoay chuyển cục diện chính trị đang suy sụp.
Năm 1397, Trần Thuận Tông buộc phải nhường ngôi, xuất gia tu hành. Chỉ một năm sau, ông bị Hồ Quý Ly bức hại tại quán Ngọc Thanh, qua đời khi mới 22 tuổi. Lăng mộ của ông được an táng tại khu vực An Sinh, Đông Triều, gắn với không gian lăng tẩm truyền thống của các vua Trần ở vùng đất này. Số phận của Trần Thuận Tông phản ánh rõ nét tình trạng suy kiệt về quyền lực của hoàng gia nhà Trần trong giai đoạn cuối, khi vận mệnh triều đại dần rơi vào tay dòng họ khác.
Trải qua biến thiên của lịch sử và những tàn phá do chiến tranh, Hy lăng ngày nay chỉ còn lại dấu tích phế tích. Tuy nhiên, cả Hy lăng và các di tích liên quan vẫn là những chứng tích quan trọng, góp phần soi sáng giai đoạn cuối đầy biến động của vương triều Trần, những vị hoàng đế mang khát vọng phục hưng nhưng không vượt qua được quy luật suy tàn của triều đại.
Kiến trúc cảnh quan
Hy Lăng bây giờ chỉ còn là phế tích, tuy nhiên, qua các đợt khai quật khảo cổ học tiến hành vào các năm 2013 và 2016 tại khu vực Hy lăng và chùa – quán Ngọc Thanh đã cung cấp những dữ liệu quan trọng cho việc nhận diện cấu trúc không gian và đặc điểm kiến trúc của di tích.
Kết quả nghiên cứu cho thấy Hy lăng có quy mô mặt bằng không lớn, được tổ chức theo mô thức kiến trúc lăng tẩm điển hình của triều Trần, với Chính tẩm đặt ở vị trí trung tâm và cao nhất trong tổng thể không gian. Bao quanh Chính tẩm là hệ thống hành lang cùng các kiến trúc phụ trợ, tạo thành một chỉnh thể kiến trúc khép kín, có sự liên kết chặt chẽ về mặt bố cục.
Về hình thức tổ chức không gian, Hy lăng có nhiều điểm tương đồng với các lăng Trần tiêu biểu ở Đông Triều như Đồng Thái lăng, Ngải Sơn lăng và Phụ Sơn lăng, thể hiện rõ quan niệm kiến trúc lấy Chính tẩm làm hạt nhân, các công trình phụ bao bọc xung quanh theo trục và tầng bậc rõ ràng.
Tuy nhiên, điểm khác biệt đáng chú ý là hệ thống hành lang tại Hy lăng chỉ được bố trí một lớp, thay vì cấu trúc nhiều lớp như ở một số lăng có quy mô lớn hơn. Chính đặc điểm này cho thấy mức độ giản lược nhất định trong tổ chức kiến trúc, phản ánh cả về điều kiện lịch sử lẫn vị thế của lăng trong tổng thể hệ thống lăng tẩm triều Trần.
Xét trên phương diện quy mô và mức độ đầu tư kiến trúc, Hy lăng có thể được xếp vào nhóm lăng mộ có quy mô trung bình trong quần thể lăng tẩm nhà Trần tại Đông Triều.
Dù không đồ sộ, Hy lăng vẫn mang đầy đủ những yếu tố cơ bản của kiến trúc lăng tẩm hoàng gia thời Trần, qua đó góp phần làm rõ sự đa dạng về loại hình và cấp độ trong tư duy quy hoạch kiến trúc của vương triều này.
Xếp hạng
Hy Lăng là một trong 14 điểm di tích thuộc Khu di tích lịch sử nhà Trần tại Đông Triều được Thủ tướng Chính phủ xếp hạng di tích Quốc gia đặc biệt (tại Quyết định số 2383/QĐ-TTg ngày 09/12/2013).
Tài liệu tham khảo
-
Hy Lăng – Lăng mộ của 02 vua Trần Duệ Tông và Trần Thuận Tông, trong quần thể lăng mộ các vua nhà Trần tại tỉnh Quảng Ninh. Trang Thông tin Điện tử Ban Quản lý di sản thế giới Vịnh Hạ Long – Yên Tử
- Kỷ yếu hội thảo khoa học: Giá trị Khu di tích Quốc gia Đặc biệt – Khu di tích lịch sử Nhà Trần tại Đông Triều Quảng Ninh.
Ngôn ngữ khác
Tiếng Anh (English)
Name and Geographical Location
Hy Lang was originally established as a commemorative mausoleum for Emperor Tran Due Tong, the ninth emperor of the Tran dynasty, and was later also dedicated to Emperor Tran Thuan Tong, the eleventh ruler of the dynasty. According to tradition, the mausoleum was built on Dam Thuy Mountain, near Ngoc Thanh Hermitage, a renowned Taoist establishment dating back to the Ly and Tran periods and once a famous scenic site of the Eastern Region (Xu Dong). Today, Ngoc Thanh Pagoda–Hermitage and Hy Lang are located in Dam Thuy hamlet, Thuy An commune, Dong Trieu town, Quang Ninh Province.
History and Historical Figures
Tran Due Tong (1337–1377)
Emperor Tran Due Tong was the ninth emperor of the Tran dynasty. His personal name was Tran Kinh; he was the eleventh son of Retired Emperor Tran Minh Tong and the younger brother of Emperors Tran Hien Tong, Tran Du Tong, and Tran Nghe Tong. He was born on the 2nd day of the 6th lunar month of the Dinh Suu year (1337).
In 1372, amid a profound crisis of the Tran court following a long period of decline, Tran Nghe Tong abdicated in his favor, hoping for a strong reform of state governance. Tran Due Tong reigned briefly, from 1372 to 1377.
A resolute and determined ruler, Tran Due Tong was keenly aware of the kingdom’s deterioration and harbored ambitions to revive the dynasty. Immediately after ascending the throne, he focused on rectifying court administration, selecting capable generals, strengthening military training, and opening civil service examinations to recruit talent. Notably, he strongly promoted national autonomy and cultural identity. Regulations concerning dress, language, and court ceremonial under his reign reveal efforts to limit imitation of northern and tributary models, thereby affirming the independence and self-reliance of Dai Viet amid a volatile regional context.
However, in foreign military affairs—particularly in relations with Champa—Tran Due Tong revealed significant strategic shortcomings. As the Tran dynasty entered a phase of weakening, Champa forces exploited the situation, repeatedly harassing the southern frontier and at times advancing deep into Dai Viet, even threatening and occupying the capital Thang Long. Historical sources describe Champa troops entering Thang Long as if it were unguarded; the Tran court feared them greatly. Champa forces freely looted the capital, burned palaces and books, and withdrew only after the Ming emperor Zhu Yuanzhang issued an edict ordering both sides to cease hostilities, taking many spoils with them.
In 1376, Che Bong Nga again led forces northward. Tran Due Tong ordered Do Tu Binh to counterattack. Che Bong Nga sent ten trays of gold to propose peace, but Do Tu Binh concealed the gold and falsely reported to the court that the Champa ruler was arrogant and defiant, provoking Tran Due Tong’s anger. In the first lunar month of 1377, the emperor personally led a campaign against Champa. During the assault on Vijaya (Do Ban, in present-day Binh Dinh), he fell into an ambush and was killed in battle on the 24th day of the first lunar month of 1377, at the age of 41.
Retired Emperor Tran Nghe Tong, by nature indecisive and previously reliant on Tran Due Tong’s authority and ability to maintain governance, became increasingly dependent on Ho Quy Ly after Tran Due Tong’s death. From this point, real power gradually shifted to powerful ministers, and the foundations of the Tran dynasty steadily collapsed.
After Tran Due Tong’s death, Tran Nghe Tong acknowledged his contributions to the state, summoned his spirit, and had him buried at Hy Lang. He also enthroned Tran Due Tong’s eldest son, Prince Kien Duc, who became Emperor Tran Phe De.
Tran Thuan Tong (1378–1399)
Tran Thuan Tong was the eleventh emperor of the Tran dynasty. His personal name was Tran Ngung, the youngest son of Retired Emperor Tran Nghe Tong. Born in the 10th lunar month of 1378, he ascended the throne in 1388 at the age of ten, adopting the reign title Nguyen Hoang and ruling for approximately nine years.
During his reign, real political power did not rest with the emperor but lay in the hands of powerful ministers, especially Ho Quy Ly. Historical sources portray Tran Thuan Tong as mild and tolerant in character, yet lacking actual authority and unable to reverse the deteriorating political situation.
In 1397, Tran Thuan Tong was forced to abdicate and enter monastic life. Only a year later, he was killed on Ho Quy Ly’s orders at Ngoc Thanh Hermitage, dying at the age of 22. He was buried in the An Sinh area of Dong Trieu, within the traditional funerary landscape of the Tran emperors. His fate vividly reflects the severe erosion of royal power in the dynasty’s final phase, when control increasingly passed into the hands of another lineage.
Through historical upheavals and wartime destruction, Hy Lang today survives only as ruins. Nevertheless, Hy Lang and its associated remains constitute important evidence illuminating the turbulent final stage of the Tran dynasty—a period marked by emperors who aspired to revival but could not escape the inexorable decline of the regime.
Architectural Landscape
Hy Lang is now in a ruined state. However, archaeological excavations conducted in 2013 and 2016 at the Hy Lang site and the Ngoc Thanh pagoda–hermitage area have provided important data for identifying the spatial organization and architectural characteristics of the monument.
Research results indicate that Hy Lang had a relatively modest footprint and was organized according to the typical Tran-dynasty mausoleum model, with the main burial hall (chinh tam) placed at the central and highest position of the complex. Surrounding the main hall was a system of corridors and auxiliary structures, forming a closed architectural ensemble with a tightly integrated layout.
In terms of spatial organization, Hy Lang shares many similarities with other representative Tran mausoleums in Dong Trieu, such as Dong Thai Lang, Ngai Son Lang, and Phu Son Lang. These similarities reflect a common architectural concept in which the main hall serves as the nucleus, with subsidiary structures arranged around it along clear axes and hierarchical levels.
A notable difference, however, is that the corridor system at Hy Lang consisted of only a single layer, rather than multiple layers as seen in some larger-scale mausoleums. This feature suggests a certain degree of simplification in architectural organization, reflecting both historical circumstances and the relative status of the mausoleum within the Tran funerary system.
In terms of scale and architectural investment, Hy Lang can be classified as a medium-sized mausoleum within the Tran dynasty mausoleum complex in Dong Trieu. Though not monumental, it still embodies all the fundamental elements of Tran royal funerary architecture, thereby contributing to a clearer understanding of the diversity of forms and hierarchical levels in the dynasty’s architectural planning.
Heritage Designation
Hy Lang is one of 14 sites within the Tran Dynasty Historical Site Complex in Dong Trieu that were designated as a Special National Monument by the Prime Minister of Vietnam (Decision No. 2383/QD-TTg dated 09 December 2013).
References
-
Hy Lăng – Lăng mộ của 02 vua Trần Duệ Tông và Trần Thuận Tông, trong quần thể lăng mộ các vua nhà Trần tại tỉnh Quảng Ninh. Trang Thông tin Điện tử Ban Quản lý di sản thế giới Vịnh Hạ Long – Yên Tử
- Kỷ yếu hội thảo khoa học: Giá trị Khu di tích Quốc gia Đặc biệt – Khu di tích lịch sử Nhà Trần tại Đông Triều Quảng Ninh.
Tiếng Pháp (Français’)
Dénomination et situation géographique
Le mausolée de Hy (Hy Lang) fut initialement édifié comme mausolée commémoratif du roi Tran Due Tong, neuvième souverain de la dynastie Tran ; par la suite, il devint également un lieu de culte dédié au roi Tran Thuan Tong, onzième souverain de cette dynastie.
Selon la tradition, le mausolée aurait été construit sur le mont Dam Thuy, à proximité du pavillon Ngoc Thanh, un célèbre ermitage taoïste édifié dès les périodes Ly et Tran, réputé comme l’un des hauts lieux paysagers de la région de Xu Dong.
Aujourd’hui, le temple bouddhique, le pavillon Ngoc Thanh et le mausolée de Hy sont situés dans le hameau de Dam Thuy, commune de Thuy An, ville de Dong Trieu, province de Quang Ninh.
Histoire et personnages
Tran Due Tong (1337–1377)
Le roi Tran Due Tong, de nom personnel Tran Kinh, fut le neuvième empereur de la dynastie Tran. Il était le onzième fils de l’empereur retiré Tran Minh Tong, et le frère cadet des rois Tran Hien Tong, Tran Du Tong et Tran Nghe Tong. Il naquit le 2 juin de l’année Dinh Suu (1337).
En 1372, dans un contexte de grave crise politique consécutive à une longue période de déclin de la dynastie Tran, Tran Nghe Tong abdiqua en sa faveur, nourrissant l’espoir d’un renouveau énergique dans la conduite des affaires de l’État. Le règne de Tran Due Tong fut bref, s’étendant de 1372 à 1377.
Tran Due Tong était un souverain au caractère ferme, pleinement conscient de la décadence du pays et animé par la volonté de restaurer la dynastie. Dès son avènement, il s’attacha à réorganiser l’administration, à sélectionner rigoureusement les officiers militaires, à renforcer l’entraînement de l’armée et à ouvrir des concours afin de recruter des talents. Il accorda une importance particulière à l’affirmation de l’autonomie politique et de l’identité culturelle nationale. Les règlements relatifs aux costumes, à la langue et aux rites de cour témoignent de l’effort entrepris sous son règne pour limiter l’imitation des modèles venus du Nord et des États tributaires, affirmant ainsi l’indépendance et la dignité de Dai Viet dans un contexte régional instable.
Toutefois, sur le plan militaire et diplomatique face au Champa, Tran Due Tong révéla des limites stratégiques notables. À une époque où la dynastie Tran entrait dans une phase de faiblesse, les armées champa profitèrent de la situation pour harceler continuellement la frontière méridionale, allant jusqu’à pénétrer profondément sur le territoire et à menacer, voire occuper à plusieurs reprises la capitale Thang Long. Les chroniques rapportent que les troupes champa pénétraient dans Thang Long comme dans une ville déserte, tandis que le roi et la cour Tran redoutaient l’ennemi comme on craint un tigre. Les envahisseurs pillèrent la capitale, incendièrent palais et archives. Ce n’est qu’après l’intervention de l’empereur Ming Zhu Yuanzhang, ordonnant aux deux royaumes de cesser les hostilités, que les troupes champa se retirèrent, emportant de nombreux trésors.
En 1376, Che Bong Nga lança une nouvelle offensive vers le nord. Tran Due Tong envoya Do Tu Binh à la tête de l’armée. Che Bong Nga proposa alors la paix et offrit dix plateaux d’or ; Do Tu Binh s’appropria l’or et rapporta faussement à la cour que le roi champa se montrait arrogant et refusait toute soumission, ce qui provoqua la colère de Tran Due Tong. En janvier 1377, le roi décida de conduire personnellement l’armée contre le Champa. Lors de l’attaque de la capitale Vijaya – Do Ban (actuelle province de Binh Dinh), il tomba dans une embuscade et fut tué au combat le 24 janvier 1377, à l’âge de quarante et un ans.
L’empereur retiré Tran Nghe Tong, de caractère faible, s’était jusque-là appuyé principalement sur le prestige et les capacités de Tran Due Tong pour maintenir le pouvoir. Après la mort de ce dernier, il devint de plus en plus dépendant de Ho Quy Ly. Dès lors, le pouvoir réel passa progressivement aux mains des grands dignitaires, entraînant l’effondrement progressif de la dynastie Tran, désormais incapable de se régénérer.
Après la mort de Tran Due Tong, Tran Nghe Tong reconnut ses mérites envers l’État, ordonna de rapatrier son âme et de l’inhumer au mausolée de Hy, et fit monter sur le trône son fils aîné, le prince Kien Duc, devenu le roi Tran Phe De.
Tran Thuan Tong (1378–1399)
Le roi Tran Thuan Tong, de nom personnel Tran Ngung, fut le onzième empereur de la dynastie Tran. Il était le plus jeune fils de l’empereur retiré Tran Nghe Tong. Né en octobre 1378, il monta sur le trône en 1388 à l’âge de dix ans, prenant pour ère le nom de Nguyen Hoang, et régna environ neuf ans. Durant cette période, le pouvoir effectif n’appartenait presque plus au souverain, mais aux mains des grands dignitaires, en particulier Ho Quy Ly. Les sources historiques décrivent Tran Thuan Tong comme un homme doux et modéré, mais dépourvu de pouvoir réel et incapable d’enrayer la dégradation politique.
En 1397, Tran Thuan Tong fut contraint d’abdiquer et de se retirer dans la vie religieuse. Un an plus tard, il fut assassiné sur ordre de Ho Quy Ly au pavillon Ngoc Thanh, et mourut à l’âge de vingt-deux ans. Sa sépulture fut établie dans la région d’An Sinh, Dong Trieu, au sein de l’espace funéraire traditionnel des rois Tran. Le destin tragique de Tran Thuan Tong illustre clairement l’extrême affaiblissement du pouvoir royal à la fin de la dynastie Tran, lorsque le sort de l’État passa progressivement entre les mains d’un autre clan.
À travers les vicissitudes de l’histoire et les destructions causées par les guerres, le mausolée de Hy n’est aujourd’hui plus qu’un ensemble de vestiges. Néanmoins, Hy Lang et les sites associés demeurent des témoignages précieux permettant d’éclairer la phase finale, profondément troublée, de la dynastie Tran, marquée par les tentatives de redressement avortées de souverains confrontés à l’inéluctable déclin de leur dynastie.
Architecture et paysage
Le mausolée de Hy ne subsiste aujourd’hui qu’à l’état de ruines. Toutefois, les fouilles archéologiques menées en 2013 et 2016 dans la zone du mausolée de Hy et du complexe temple–pavillon Ngoc Thanh ont fourni des données essentielles pour l’identification de l’organisation spatiale et des caractéristiques architecturales du site.
Les résultats montrent que Hy Lang présente une surface relativement modeste et adopte le schéma typique des mausolées de la dynastie Tran, avec le sanctuaire principal (Chinh Tam) implanté au centre et au point le plus élevé de l’ensemble. Autour de ce sanctuaire se déploie un système de galeries et de constructions annexes, formant un ensemble architectural clos et étroitement articulé.
Du point de vue de l’organisation spatiale, Hy Lang présente de nombreuses similitudes avec les mausolées tran emblématiques de Dong Trieu, tels que Dong Thai Lang, Ngai Son Lang et Phu Son Lang, illustrant clairement la conception architecturale centrée sur le sanctuaire principal, entouré de bâtiments secondaires disposés selon des axes et des niveaux hiérarchisés.
Cependant, une différence notable réside dans le fait que le système de galeries de Hy Lang ne comporte qu’un seul niveau, contrairement aux structures à plusieurs niveaux observées dans certains mausolées de plus grande envergure. Cette particularité témoigne d’une simplification relative de l’organisation architecturale, reflétant à la fois le contexte historique et la position du mausolée au sein de l’ensemble funéraire de la dynastie Tran.
En termes de dimensions et d’investissement architectural, le mausolée de Hy peut être classé parmi les mausolées de taille moyenne dans le complexe funéraire tran de Dong Trieu.
Bien que de proportions modestes, Hy Lang conserve l’ensemble des éléments fondamentaux de l’architecture funéraire impériale de la période tran, contribuant ainsi à mettre en lumière la diversité des formes et des niveaux dans la pensée de l’aménagement architectural de cette dynastie.
Classement patrimonial
Le mausolée de Hy est l’un des quatorze sites composant le complexe des vestiges historiques de la dynastie Tran à Dong Trieu, classé Monument national spécial par décision du Premier ministre (Décision n° 2383/QD-TTg du 9 décembre 2013).
Références
-
Hy Lăng – Lăng mộ của 02 vua Trần Duệ Tông và Trần Thuận Tông, trong quần thể lăng mộ các vua nhà Trần tại tỉnh Quảng Ninh. Trang Thông tin Điện tử Ban Quản lý di sản thế giới Vịnh Hạ Long – Yên Tử
- Kỷ yếu hội thảo khoa học: Giá trị Khu di tích Quốc gia Đặc biệt – Khu di tích lịch sử Nhà Trần tại Đông Triều Quảng Ninh.
Tiếng Trung (中文)
名称与地理位置
希陵最初为陈睿宗皇帝的纪念陵。陈睿宗是陈朝第九位皇帝，后又合祀陈顺宗（陈朝第十一位皇帝）。相传希陵建于淡水山上，近玉清观。玉清观是一处著名的道观，始建于李、陈时期，为古代东部地区的著名胜景之一。现今玉清寺、玉清观与希陵同属广宁省东潮市水安社淡水村。
历史与人物
陈睿宗（1337—1377）
陈睿宗皇帝是陈朝第九位皇帝，讳陈敬，为太上皇陈明宗第十一子，同时也是陈宪宗、陈裕宗、陈艺宗诸帝的同母弟。他生于丁丑年（1337年）六月初二。1372年，在陈朝经历长期衰退、朝政陷入严重危机的背景下，陈艺宗禅位于他，寄望其能推行强有力的改革，振兴国家。陈睿宗在位时间较短，自1372年至1377年。
陈睿宗性格刚毅，清醒地认识到国家衰微的现实，怀有中兴王朝之志。即位后，他着力整顿朝政，选拔将领，加强军队训练，并开科取士，广纳人才。尤为值得注意的是，他高度重视国家自主意识与民族文化认同。其在服饰、语言及宫廷仪制等方面所作的规定，显示出陈睿宗时期朝廷努力减少对北方模式及周边属国的模仿，从而在区域局势动荡的背景下，凸显大越的独立与自强意识。
然而，在对占城（占婆）的对外军事战略上，陈睿宗暴露出明显的战略失误。此时陈朝已步入衰弱阶段，占城趁机屡次骚扰南部边境，甚至多次深入内地，威胁并攻占升龙京城，迫使陈朝君臣仓皇弃城而逃。史籍形容占城军进入升龙如入无人之境，陈朝君臣畏惧占城军如惧猛虎。占城军肆意劫掠京城，焚毁宫殿与典籍。后明朝皇帝朱元璋下诏禁止两国交战，占城军方才撤回本国，并携带大量掠夺的财物。
1376年，占城国王制蓬峨再次率军北上，陈睿宗命杜子平出兵迎战。制蓬峨遣人献上十盘黄金请求议和，但杜子平私吞黄金，上奏称占城国王傲慢不服，致使陈睿宗大怒。1377年正月，陈睿宗决定亲征占城。然而，在进攻占城都城毗阇耶—图盘（今属平定省）时，陷入占城军的伏击，于1377年正月二十四日战死于图盘，享年四十一岁。
太上皇陈艺宗性情懦弱，此前主要依赖陈睿宗的威望与才能以维持朝政；陈睿宗去世后，陈艺宗日益依附胡季犛。自此，实权逐渐落入权臣之手，陈朝基业步步衰败，已无力自我振兴。
陈睿宗去世后，太上皇陈艺宗念其对国家之功，命招魂归葬于希陵，并立其长子建德大王即位，是为陈废帝。
陈顺宗（1378—1399）
陈顺宗是陈朝第十一位皇帝，讳陈嵎，为太上皇陈艺宗之幼子。他生于1378年十月，1388年十岁即位，年号元皇，在位约九年。此时期朝政实权几乎不在皇帝手中，而掌握在权臣，尤其是胡季犛手中。史料普遍评价陈顺宗性情宽和，但缺乏实权，亦无力扭转日益崩坏的政治局势。
1397年，陈顺宗被迫禅位，出家为僧。仅一年后，即被胡季犛在玉清观逼害身亡，卒年二十二岁。其陵墓安葬于安生地区东潮一带，与陈朝历代皇帝的传统陵寝空间相连。陈顺宗的命运鲜明地反映了陈朝晚期皇权极度衰弱、王朝命运逐渐落入他族之手的历史现实。
历经历史变迁与战争破坏，今日的希陵仅存废墟遗迹。然而，希陵及其相关遗址仍是研究陈朝末期动荡历史的重要实证，映照出那些怀有复兴理想却终未能逃脱王朝衰亡规律的末代皇帝形象。
建筑与景观
现今希陵仅存遗址，但2013年与2016年在希陵及玉清寺—玉清观区域开展的考古发掘，为认识该遗址的空间结构与建筑特征提供了重要资料。
研究结果表明，希陵的平面规模不大，整体布局遵循陈朝典型的皇陵建筑模式：正寝位于空间中心且地势最高处。正寝周围设置有回廊及若干附属建筑，共同构成一个布局紧密、联系严整的封闭式建筑整体。
在空间组织形式上，希陵与东潮地区的多处代表性陈朝皇陵，如同泰陵、艾山陵和附山陵，具有明显的相似性，充分体现了以正寝为核心、附属建筑依轴线与层级环绕展开的建筑观念。
值得注意的是，希陵的回廊系统仅设置单层，而不同于部分规模较大的陵墓所采用的多层回廊结构。这一特征显示出其建筑组织上的一定简化，既反映了当时的历史条件，也体现了希陵在陈朝陵寝体系中的地位。
从规模与建筑投入程度来看，希陵可归入东潮陈朝陵墓群中等规模的一类。
尽管并不宏伟，希陵仍然具备陈朝皇陵建筑的基本要素，从而有助于揭示该王朝在陵寝规划理念上所呈现出的类型多样性与层级差异。
等级认定
希陵是东潮陈朝历史遗迹区十四处遗址之一，于2013年12月9日根据第2383/QĐ-TTg号决定，被越南政府总理列为国家特别级历史遗迹。
参考文献
-
Hy Lăng – Lăng mộ của 02 vua Trần Duệ Tông và Trần Thuận Tông, trong quần thể lăng mộ các vua nhà Trần tại tỉnh Quảng Ninh. Trang Thông tin Điện tử Ban Quản lý di sản thế giới Vịnh Hạ Long – Yên Tử
- Kỷ yếu hội thảo khoa học: Giá trị Khu di tích Quốc gia Đặc biệt – Khu di tích lịch sử Nhà Trần tại Đông Triều Quảng Ninh.
