Thân thế
Đỗ Khuyển còn có tên khác là Đỗ Đại, ông quê ở làng Đa Mỹ, huyện Cổ Lôi, trấn Thanh Hoa (nay là làng Thịnh Mỹ, xã Thọ Diên, huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa). Ông xuất thân trong một gia đình thế gia đất Thanh, ông nội là Đỗ Lương và cha là Đỗ Lỗi đều từng làm võ tướng dưới triều nhà Hồ. Năm 1407 nhà Minh xâm lược nước Đại Ngu, tướng quân Đỗ Lỗi đã anh dũng hy sinh tại cửa biển Giao Thủy. Sau này, khi Đỗ Khuyển công thành danh toại, tổ phụ và thân phụ đều được triều đình truy phong tước Huyện hầu, còn bà nội và thân mẫu được ban tặng danh hiệu Quận phu nhân.
Đỗ Khuyển sinh năm 1400 dưới thời Trần Thiếu Đế. Chịu cảnh mồ côi cha từ thuở lên bảy, ông phiêu bạt rồi tìm đến nương nhờ hào trưởng đất Lam Sơn là Lê Lợi.
Tham gia khởi nghĩa Lam Sơn
Năm 1418, Bình Định vương Lê Lợi phất cờ khởi nghĩa Lam Sơn. Khi quân Minh đánh phá ấp Lam, Đỗ Khuyển chẳng may sa vào tay giặc, bị giải về giam giữ tại thành Đông Quan. Thế nhưng chỉ đúng một tháng sau, ông đã khôn khéo tìm đường thoát thân, trở về bên Lê Lợi vẹn toàn. Thấy tướng tâm phúc trở về, Lê Lợi mừng rỡ hỏi thăm thực hư giặc. Đỗ Khuyển liền bẩm: “Ở Đông Quan, giữa ban ngày ban mặt giặc vẫn ngang nhiên lùng bắt, cướp bóc vô độ.” Lê Lợi nghe xong phấn khởi bảo: “Đó ắt là triệu chứng giặc sắp loạn rồi!”
Thấu tỏ lòng trung trinh son sắt ấy, Lê Lợi luôn giữ ông kề cận hộ vệ, trao quyền cai quản binh mã hai xứ Lạng Giang, Lỗi Giang. Đến đầu năm 1419, Đỗ Khuyển giữ chức Chi hậu coi Cận thị thự ngũ cục, túc trực giữ gian Chính đường, ngày đêm bảo vệ đại bản doanh khởi nghĩa.
Sang đầu năm 1426, cuộc kháng chiến chuyển sang giai đoạn phản công thần tốc. Nghĩa quân dưới quyền Đại tư đồ Trần Nguyên Hãn tiến đánh phủ Nghệ An. Đỗ Khuyển cùng Lê Thiệt đem một vệ quân mai phục ở đầu cầu, chém chết Chỉ huy Vi Thượng của giặc Minh, rồi thừa thắng truy quét sạch bè lũ tay sai bản xứ do thổ quan Nguyễn Vinh cầm đầu đang nhiễu loạn cửa biển Đan Thai.
Tháng 8 âm lịch năm ấy, nhận thấy thế giặc ở Đông Đô suy sụp, Lê Lợi mở chiến dịch Bắc phạt quy mô lớn chia làm ba cánh: phái bọn Phạm Văn Xảo, Lý Triện chặn viện binh từ Vân Nam; Đinh Lễ, Nguyễn Xí đem tinh binh tiếp ứng phía sau; riêng Đỗ Khuyển mang chức Thái giám giám quân, cùng Bùi Bị lĩnh 2.000 quân tuần tiễu mạn Khoái Châu, Bắc Giang, Lạng Giang khóa chặt đường tiến thoái của viện binh Lưỡng Quảng.
Sang tháng 9, Đỗ Khuyển được giao quyền Quản giám quân dân sự trung lộ Mi Hóa, kề vai sát cánh cùng danh tướng Lưu Nhân Chú bình định các lộ Hồng, Khoái rồi vây hãm thành Chí Linh. Ông chia binh đánh úp hai cứ điểm Thị Cầu, Xương Giang, rồi đến tháng Chạp hội quân tại bờ sông Bồ Đề siết vòng vây quanh thành Điêu Diêu và triệt hạ quân cứu viện. Dù các tòa thành kiên cố chưa hạ ngay được, nhưng uy thế nghĩa quân lan khắp, bách tính cả một dải giang sơn ồ ạt hưởng ứng, bức quân Minh phải co cụm thoi thóp sau các chiến lũy cố thủ. Cũng trong tháng Chạp năm đó, ông lại cùng Trịnh Khả nhận mệnh áp sát, công phá thành Tam Giang.
Bước sang năm 1427, Đỗ Khuyển cùng nhóm Phạm Văn Xảo, Trịnh Khả, Lưu Trung lĩnh trọng trách trấn giữ ải hiểm Lê Hoa, kiên cường cầm chân đạo quân cứu viện thiện chiến từ Vân Nam do Kiềm quốc công Mộc Thạnh chỉ huy. Họ ghìm chân giặc suốt nhiều tháng ròng cho đến khi đại quân Liễu Thăng bị chém đầu tan tác ở Chi Lăng. Hay tin đạo viện binh chủ lực đã vùi xác, Mộc Thạnh kinh hoàng tháo chạy trong tháng 10 âm lịch. Nghĩa quân lập tức đón đường phục kích, chém đầu hàng ngàn quân giặc, làm nên thắng lợi toàn diện.
Tháng Giêng năm 1428, ngày khải hoàn về lại thành Đông Quan, Lê Lợi ban chức Đỗ Khuyển làm Tri Nội điện kiêm Đô Thái giám tứ đạo Đông Tây Nam Bắc, đóng vai trò “tai mắt” tối cao của minh chủ để tuần sát quân đội. Cùng tháng, ông được ân sủng phong tặng Kim tử Quang lộc đại phu, Tả Lân Hổ vệ Thượng tướng quân, ban túi Kim ngư, Ngân phù, dự hàng Khinh xa Đô úy, tấn phong tước Liệt hầu và được ban quốc tính họ Lê của hoàng gia.
Làm quan thời Lê
Bước sang thời bình, Lê Khuyển (Đỗ Khuyển) lập tức trở thành rường cột vững chắc của vương triều non trẻ. Tháng 8 âm lịch năm 1428, vua Lê Thái Tổ giao ông trọng trách nắm giữ quân cấm vệ: Đồng Tổng tri vệ Bổng Thánh, quản lĩnh quân Thánh Dực đất Thiên Cương, kiêm coi Ngự tiền các quân Thiết Đột. Sang năm 1429, khi xa giá về bái yết Lam Kinh, nhà vua trao cho ông quyền Trấn thủ cai quản quân sự ngũ đạo chư vệ – nắm trọn quyền điều động toàn bộ lực lượng quân đội thường trực trong cả nước. Ngày 3 tháng 5 cùng năm, ông rạng rỡ đứng trong hàng ngũ 14 công thần khai quốc được ban thưởng tước Huyện hầu, rồi tiếp tục thăng Đồng Tổng quản, nhận Kim phù vào năm 1430. Năm 1432, theo chân Lê Thái Tổ dẹp tan thổ tù Đèo Cát Hãn ở châu Phục Lễ, ngày khải hoàn ông được gia phong hàm Kim tử Vinh lộc đại phu, tiến chức Thái bảo cùng tước hiệu Tổng quản nhiều đạo quân trọng yếu.
Dưới triều Lê Thái Tông uy tín của ông càng thêm vững chắc khi được bổ nhiệm làm Nhập nội Thái úy, lĩnh trách nhiệm Thái giám giám sát toàn quân từ nội điện ra ngoài cõi. Tháng 11 năm 1437, giữa cơn biến loạn cung đình, nhà vua tin cẩn phái Lê Khuyển dẫn 50 cận vệ khám xét dinh thự của Đại đô đốc Lê Ngân, tìm thấy tượng Phật và chứng cứ yểm bùa. Khi Lê Ngân bị ép tự sát, ông được ban hàm Tham tri chính sự, thăng Thiếu úy kiêm coi vệ Bổng Thánh Tráng Sĩ.
Năm 1440, khi Thái Tông thân chinh đánh dẹp nghịch thần Nghiễm ở Thuận Mỗi, Lê Khuyển được trao quyền “tiền trảm hậu tấu”, toàn quyền trông coi thành kinh sư. Sang năm 1441, thổ tù Nghiễm liên kết quân Ai Lao xâm lấn cõi biên; ông lại hộ giá nhà vua xuất trận Đà Lương, xua quân truy kích giặc đến tận Đình Bồ, Niệm Đốc và Trịnh Bắc. Trận đánh đại thắng, bắt sống tướng Ai Lao Đạo Mông cùng hai con trai của Nghiễm, buộc kẻ làm loạn phải cúi đầu xin hàng. Khải hoàn về kinh dâng tù cáo thắng trận nơi Thái miếu, Lê Khuyển được thăng chức Nhập nội Tư mã và tiến tước vinh hiển.
Tới thời Lê Nhân Tông (1443 – 1455), ông liên tiếp được thăng làm Sùng tiến Nhập nội Đô đốc, Bình chương quân quốc trọng sự. Năm 1446, khi cõi Nam dậy sóng do Chiêm Thành quấy nhiễu biên giới, phần lớn triều thần đều kéo quân viễn chinh, Thái hậu Nguyễn Thị Anh giao trọn việc bảo vệ kinh đô cho một mình Lê Khuyển, tấn phong ông làm Phiêu kỵ đại tướng quân, Nhập nội kiểm hiệu Đại đô đốc, tiến tước Huyện Thượng hầu. Năm 1449, nước Chiêm nảy sinh nghịch loạn khi Quý Do giết anh là Quý Lai cướp ngôi, triều thần hăng hái bàn việc động binh, nhưng Lê Khuyển đã điềm tĩnh can ngăn: đất Chiêm vốn xa lạ đạo nghĩa, việc đổi ngôi thoán đoạt là dị tục thường tình, triều đình hà tất phải dốc binh nhọc lòng muôn dân. Nghe lời gián nghĩa ấy, Nhân Tông quyết định bãi việc xuất quân, chỉ cự tuyệt việc triều cống.
Năm 1451, khi được tấn phong Quận Thượng hầu, Lê Khuyển thấu hiểu đạo lý danh cao dễ rước họa nên một mực giữ mình thanh liêm, khiêm nhường. Cho rằng đại thần không nên nắm giữ tư binh hay kiêm quản quá nhiều binh quyền nhạy cảm, ông nhiều lần dâng biểu xin giải bớt các chức coi ngự tiền và quân vụ nội ngoại; triều đình thuận tình nhưng càng thêm nể trọng khí tiết, phong ông lên tước Quốc Thượng hầu. Đến mùa thu năm 1455, vị lão thần được thăng Đặc tiến phụ chính, phong tước hiệu Suy thành tán trị Dực vận đồng đức công thần, nhận hàm Thái phó, Bình chương quân quốc trọng sự, tiến tước Quận Á hầu.
Cuối đời
Cuối đời, khi lâm trọng bệnh nằm trên giường, người con trai thứ là Chỉ huy sứ Lê Công Sảng vào hầu thăm hỏi, Lê Khuyển điềm tĩnh dặn dò: “Ta phò tá trọn ba triều vua, làm quan đến bậc thủ tướng, năm nay đã tròn lục tuần. Việc đời đối với ta thế là đã trọn vẹn, nay được thác già cũng thuận theo ý trời, không còn điều chi phải ân hận. Con cháu đời sau chỉ cần giữ vững gia phong, vâng theo gia huấn, dẫu ta dưới suối vàng cũng được ngậm cười.”
Năm 1459, bệnh tình ông chuyển biến nguy kịch. Vua Lê Nhân Tông ban tiền của, sai ngự y trong cung hết lòng cứu chữa nhưng mệnh trời khó cưỡng, vị lão thần tạ thế, hưởng thọ 60 tuổi. Con thứ là Công Sảng xem bói chọn ngày đưa linh cữu về đất mẹ. Tiếc thương bậc lương đống khai quốc, vua Nhân Tông đích thân ra cửa thành phía Nam đưa tiễn, cấp 5.000 quan tiền tống táng; đồng thời sai Nhập nội Thiếu úy Tham tri chính sự Lê Lư điều động quân sĩ năm đạo lo việc hộ tống linh cữu về quàn tại từ đường quê nhà.
Ngày 7 tháng 10 âm lịch năm ấy, linh cữu ông được an táng tại quê hương Thọ Xuân, Thanh Hóa. Vua hạ lệnh cho danh thần Nguyễn Như Đổ chấp bút soạn văn bia ghi nhớ công đức trọn đời. Đến triều vua Lê Thánh Tông, triều đình truy tặng ông làm Thái phó Định quận công, về sau tiếp tục truy tôn danh hiệu tột bậc: Thái sư Định quốc công.
Gia đình
Con trai:
Lê Quán Chi, quan đến Ngự tiền Thiết Đột quân, tặng Quan nội hầu. Năm 1449, Lê Quán Chi tụ tập đánh giết người giữa chợ, bị hạ ngục. Vụ án liên quan đến hơn 10 người là con cái quan viên cấp cao trong triều. Dự kiến Quán Chi phải bị xử tử, nhưng Thái hậu sợ Lê Khuyển đau lòng, làm trái pháp luật mà tha cho. Gián quan Lê Lâm ngậm miệng không dám nói. Trẻ con ở chợ lưu truyền câu: Tiếc ta không được làm quan đài thôi!
Lê Công Sảng, Điện tiền Đô chỉ huy sứ, Tri Ngự tiền Hải Kình, Hải Mã, Hải Thu, Hải Điểu; lấy Lê Ngọc Vi, con gái Lê Thụ.
Lê Công Đình, Lê Khắc Tốn, Lê Công Độ, Lê Hữu Mục, Lê Tư Đạo, Lê Toàn Mỹ, Lê Trực Hữu, khi Lê Khuyển mất vẫn chưa đủ tuổi làm quan.
Con gái:
Lê Ngọc Phương, gả cho con của Tổng tri quân kỵ vệ chư quân sự, Tham tri chính sự, Nhập nội Tư mã, Á hầu Nguyễn Lộ (em trai của Thái hậu).
Lê Ngọc Phi, gả cho Nhập nội thị sảnh Phó Đô sứ tri Tả ban Lê Hoằng Lưu, con trai Thái phó Lê Văn Linh.
Lê Ngọc Chi, gả cho Điện tiền Đô Chỉ huy phó sứ Tri Ngự tiền Chấn Lôi quân (không rõ tên), con trai của Thái phó Lê Nhữ Lãm.
Lê Ngọc Liên, gả cho Đồng tri Ngự tiền Thị vệ quân (không rõ tên), con trai của Đại tư đồ Lê Thận.
Lê Ngọc Chỉ, gả cho Trịnh Công Mục, con trai của Liệt hầu Lê Khả.
Lê Ngọc Sót, Quận phu nhân.
Lê Ngọc Chi, Quận phu nhân.
Tài liệu tham khảo
- Quỳnh Cư, Đỗ Đức Hùng (2001), Các triều đại Việt Nam, Nxb Thanh Niên.
- Phan Huy Chú (2007), Lịch triều hiến chương loại chí, Nxb Giáo dục.
- Lê Văn Hưu, Phan Phu Tiên, Ngô Sĩ Liên,… (1993), Đại Việt sử ký toàn thư, Nxb Khoa học Xã hội.
- Trần Trọng Kim (1943), Việt Nam sử lược, Nhà in Bắc Thành.
- Quốc sử quán triều Nguyễn (1998), Khâm định Việt sử Thông giám cương mục, Nxb Giáo dục.
Ngôn ngữ khác
Tiếng Anh
Do Khuyen (?–1459)
Early Life and Family Background
Do Khuyen was born in Da My village, Co Loi district, Thanh Hoa prefecture (present-day Thinh My village, Tho Dien commune, Tho Xuan district, Thanh Hoa province). He came from a prominent family in Thanh Hoa. His grandfather, Do Luong, and his father, Do Loi, had both married women of the Le clan. His father served as a military general under the Ho dynasty. In 1407, when the Ming dynasty invaded Dai Ngu, General Do Loi heroically died at the mouth of the Giao Thuy estuary. Later, after Do Khuyen had achieved distinction and risen to prominence, both his grandfather and father were posthumously granted the title of Huyen hau, while his grandmother and mother were bestowed the titles of Quan phu nhan.
Do Khuyen was born in 1400, during the reign of Tran Thieu De. Having been orphaned of his father at the age of seven, he wandered from place to place before eventually seeking refuge with Le Loi, the powerful local leader of Lam Son. In the stele inscription Khai quoc cong than Thai su Dinh quoc cong Do Dai bi su tich, his name is recorded as Do Dai.
Participation in the Lam Son Uprising
In 1418, Binh Dinh Vuong Le Loi raised the banner of the Lam Son uprising. When the Ming army attacked the Lam settlement, Do Khuyen was unfortunately captured by the enemy and taken to Dong Quan Citadel, where he was imprisoned. However, only one month later, he cleverly managed to escape and return safely to Le Loi.
Delighted to see his trusted general return, Le Loi asked him about the situation within the enemy’s territory. Do Khuyen replied:
“In Dong Quan, even in broad daylight, the enemy openly conducts searches, arrests people, and engages in unrestricted plunder.”
Upon hearing this, Le Loi was greatly encouraged and said:
“That must be a sign that the enemy is on the verge of falling into disorder!”
Recognizing his unwavering loyalty and devotion, Le Loi kept Do Khuyen constantly at his side as a personal guard and entrusted him with command of the troops in the two regions of Lang Giang and Loi Giang. At the beginning of 1419, Do Khuyen was appointed Chi hau, overseeing the five bureaus of the Can Thi thự, and was responsible for guarding the Chinh Duong Hall, protecting the headquarters of the uprising day and night.
By early 1426, the resistance had entered a phase of rapid counteroffensive. Forces under the command of Dai tu do Tran Nguyen Han advanced against Nghe An prefecture. Do Khuyen and Le Thiet led a guard unit into an ambush at the head of a bridge, where they killed Vi Thuong, a Ming commander. Taking advantage of the victory, they pursued and eliminated the local collaborators led by the native official Nguyen Vinh, who had been causing disturbances around the Dan Thai estuary.
In the eighth lunar month of that year, recognizing that the Ming position in Dong Do was collapsing, Le Loi launched a large-scale northern campaign divided into three forces. Pham Van Xao and Ly Trien were assigned to intercept Ming reinforcements from Yunnan. Dinh Le and Nguyen Xi led elite troops to provide support from the rear. Do Khuyen, holding the position of Thai giam giam quan, together with Bui Bi, commanded 2,000 troops to patrol the areas around Khoai Chau, Bac Giang, and Lang Giang, thereby sealing the routes of advance and retreat for the Ming reinforcements from Liangguang.
In the ninth lunar month, Do Khuyen was entrusted with authority as Quan giam quan dan su Trung lo Mi Hoa. Working alongside the renowned general Luu Nhan Chu, he helped pacify the regions of Hong and Khoai before besieging Chi Linh Citadel. He divided his forces to launch surprise attacks against the strongholds of Thi Cau and Xuong Giang. In the twelfth lunar month, he joined the main forces on the banks of the Bo De River, tightening the siege around Dieu Dieu Citadel and destroying the relief forces sent to aid it.
Although these fortified citadels could not immediately be captured, the prestige of the Lam Son forces spread throughout the country. The population across vast areas of the realm rose up in support, forcing the Ming troops to withdraw into scattered defensive strongholds. In the same twelfth lunar month, Do Khuyen once again joined Trinh Kha in carrying out orders to approach and attack Tam Giang Citadel.
In 1427, Do Khuyen, together with Pham Van Xao, Trinh Kha, and Luu Trung, was entrusted with defending the strategically important Le Hoa Pass. They tenaciously held back the formidable relief army from Yunnan commanded by Mu Thang, Duke of Kiem Quoc. They kept the enemy forces engaged for many months until the main army of Lieu Thang was annihilated and Lieu Thang himself was killed at Chi Lang.
Upon learning that the principal Ming relief army had been destroyed, Mu Thang fled in panic in the tenth lunar month. The Lam Son forces immediately intercepted and ambushed the retreating troops, killing thousands of enemy soldiers and achieving a comprehensive victory.
In the first lunar month of 1428, upon his triumphant return to Dong Quan Citadel, Le Loi appointed Do Khuyen Tri Noi dien and simultaneously Do Thai giam Tu dao Dong Tay Nam Bac. In this capacity, he served as the supreme “eyes and ears” of the sovereign, inspecting and supervising the army.
In the same month, he was honored with the rank of Kim tu Quang loc dai phu and Ta Lan Ho ve Thuong tuong quan, and was granted a Kim ngu bag and Ngan phu. He was also admitted to the rank of Khing xa Do uy, elevated to the title of Liet hau, and bestowed the royal surname Le.
Official Career under the Le Dynasty
With the transition to peace, Le Khuyen (Do Khuyen) immediately became a major pillar of the newly established dynasty. In the eighth lunar month of 1428, King Le Thai To entrusted him with command of the imperial guard forces. He was appointed Dong Tong tri ve Bong Thanh, placed in charge of the Thanh Duc forces of Thien Cuong, and simultaneously entrusted with the imperial palace’s Thiet Dot troops.
In 1429, when the royal cortege traveled to Lam Kinh to perform ancestral rites, the king granted him authority as Tran thu, placing him in charge of the military affairs of the five regional commands and their various guard units. In effect, he held extensive authority over the deployment of the regular military forces throughout the country.
On the third day of the fifth lunar month of the same year, he stood among the fourteen founding meritorious officials who were rewarded with the title of Huyen hau. He was subsequently promoted to Dong Tong quan and received a Kim phu in 1430.
In 1432, he accompanied Le Thai To in suppressing Deo Cat Han, a powerful native chieftain in Phuc Le. Upon their victorious return, he was promoted to Kim tu Vinh loc dai phu and advanced to the position of Thai bao, while also receiving the title of Tong quan over several strategically important military commands.
Under the reign of Le Thai Tong, beginning in 1434, his prestige grew further when he was appointed Nhap noi Thai uy and entrusted with supervising the entire military establishment, from the inner palace to the outer territories.
In the eleventh lunar month of 1437, amid a palace crisis, the king placed his confidence in Le Khuyen and ordered him to lead fifty palace guards in searching the residence of Grand Admiral Le Ngan. There they discovered Buddhist statues and evidence of magical practices. After Le Ngan was forced to commit suicide, Le Khuyen was granted the rank of Tham tri chinh su and promoted to Thieu uy, while also being placed in charge of the Bong Thanh Trang Si guards.
In 1440, when King Thai Tong personally led a campaign against the rebellious official Nghiem in Thuan Moi, Le Khuyen was granted the authority to “execute first and report afterward,” giving him full responsibility for the defense and administration of the imperial capital.
In 1441, the native chieftain Nghiem allied himself with forces from Ai Lao and invaded the frontier. Once again, Le Khuyen accompanied the king on campaign to Da Luong and pursued the enemy as far as Dinh Bo, Niem Doc, and Trinh Bac.
The campaign ended in a decisive victory. The Ai Lao general Dao Mong and two sons of Nghiem were captured, forcing the rebels to submit. Upon returning triumphantly to the capital and presenting the prisoners and victory report at the imperial ancestral temple, Le Khuyen was promoted to Nhap noi Tu ma and further advanced in rank.
Under the reign of Le Nhan Tong (1443–1455), he was successively promoted to Sung tien Nhap noi Do doc and Binh chuong quan quoc trong su.
In 1446, when disturbances broke out in the south due to Champa’s incursions along the frontier, most of the court officials accompanied the military expedition. Dowager Empress Nguyen Thi Anh entrusted the entire defense of the capital to Le Khuyen alone. He was promoted to Phieu ky dai tuong quan and Nhap noi kiem hieu Dai do doc, and was further elevated to the title of Huyen Thuong hau.
In 1449, political upheaval broke out in Champa when Quy Do killed his elder brother Quy Lai and seized the throne. Many court officials advocated launching a military expedition, but Le Khuyen calmly advised against intervention. He argued that Champa was a distant land with customs different from those of the imperial realm, and that struggles over succession and usurpation were common practices there. There was therefore no reason for the court to exhaust its military resources and burden the population.
Accepting this counsel, Le Nhan Tong decided to cancel the planned military expedition and instead refuse to recognize Champa’s tributary relations.
In 1451, when Le Khuyen was elevated to Quan Thuong hau, he understood that great fame and high office could easily invite disaster. He therefore remained steadfastly honest and humble. Believing that a senior court official should neither maintain private troops nor simultaneously exercise excessive military authority, he repeatedly submitted petitions requesting that several of his responsibilities over the imperial guard and internal and external military affairs be removed.
The court accepted his requests, but his integrity earned even greater respect. He was consequently promoted to Quoc Thuong hau.
In the autumn of 1455, the elderly statesman was appointed Dac tien phu chinh and granted the title Suy thanh tan tri Duc van dong duc cong than. He was also given the rank of Thai pho, Binh chuong quan quoc trong su, and elevated to Quan A hau.
Final Years
In his final years, when he became seriously ill and was confined to his bed, his second son, Chi huy su Le Cong Sang, came to visit him. Le Khuyen calmly offered his final instructions:
“I have served three kings and risen in office to the rank of chief minister. This year I have reached sixty. As far as worldly affairs are concerned, my life is complete. If I am now to depart from this world in old age, I accept it as the will of Heaven and have nothing to regret. My descendants need only preserve the family traditions and follow the teachings of our ancestors. Even beneath the Yellow Springs, I shall be able to smile with contentment.”
In 1459, his illness became critical. King Le Nhan Tong provided money and ordered the palace physicians to make every effort to save him. However, fate could not be resisted, and the elderly statesman passed away at the age of sixty.
His second son, Cong Sang, consulted divination to select an auspicious day for transporting the coffin back to his native land. Mourning the founding meritorious official who had been a pillar of the state, King Nhan Tong personally went to the southern gate of the capital to see him off and provided 5,000 quan in funeral expenses. The king also ordered Nhap noi Thieu uy Tham tri chinh su Le Lu to mobilize troops from the five regional commands to escort the coffin and temporarily house it at the ancestral shrine in his native village.
On the seventh day of the tenth lunar month of that year, his coffin was buried in his native Tho Xuan, Thanh Hoa. The king ordered the distinguished official Nguyen Nhu Do to compose a stele inscription commemorating his lifelong merits.
During the reign of King Le Thanh Tong, the court posthumously honored him with the title Thai pho Dinh quan cong. Later, he was further posthumously elevated to the highest honorific title of Thai su Dinh quoc cong.
Family
Sons
Le Quan Chi served as Ngu tien Thiet Dot quan and was posthumously granted the title Quan noi hau. In 1449, Le Quan Chi gathered a group of men and killed someone in the marketplace, resulting in his imprisonment. The case involved more than ten individuals who were sons of senior court officials.
Quan Chi was initially expected to receive the death penalty. However, fearing that Le Khuyen would be deeply distressed, the Dowager Empress violated normal legal procedure and pardoned him. Censor Le Lam remained silent and dared not raise an objection. Children in the marketplace circulated the saying: “If only I had been born to serve in the censorial office!”
Le Cong Sang served as Dien tien Do chi huy su and Tri Ngu tien Hai Kinh, Hai Ma, Hai Thu, and Hai Dieu. He married Le Ngoc Vi, daughter of Le Thu.
Le Cong Dinh, Le Khac Ton, Le Cong Do, Le Huu Muc, Le Tu Dao, Le Toan My, and Le Truc Huu had not yet reached the age for official appointment when Le Khuyen died.
Daughters
Le Ngoc Phuong married the son of Nguyen Lo, who served as Tong tri Quan ky ve chu quan su, Tham tri chinh su, Nhap noi Tu ma, and A hau. Nguyen Lo was the younger brother of the Dowager Empress.
Le Ngoc Phi married Le Hoang Luu, who served as Nhap noi Thi sanh Pho Do su Tri Ta ban and was the son of Thai pho Le Van Linh.
Le Ngoc Chi married the son of Thai pho Le Nhu Lam, who served as Dien tien Do chi huy Pho su and Tri Ngu tien Chan Loi quan. His name is unknown.
Le Ngoc Lien married the son of Dai tu do Le Than, who served as Dong tri Ngu tien Thi ve quan. His name is unknown.
Le Ngoc Chi married Trinh Cong Muc, son of Liet hau Le Kha.
Le Ngoc Sot held the title of Quan phu nhan.
Le Ngoc Chi held the title of Quan phu nhan.
References
- Quỳnh Cư, Đỗ Đức Hùng (2001), Các triều đại Việt Nam, Nxb Thanh Niên.
- Phan Huy Chú (2007), Lịch triều hiến chương loại chí, Nxb Giáo dục.
- Lê Văn Hưu, Phan Phu Tiên, Ngô Sĩ Liên,… (1993), Đại Việt sử ký toàn thư, Nxb Khoa học Xã hội.
- Trần Trọng Kim (1943), Việt Nam sử lược, Nhà in Bắc Thành.
- Quốc sử quán triều Nguyễn (1998), Khâm định Việt sử Thông giám cương mục, Nxb Giáo dục.
Tiếng Pháp
Do Khuyen (?–1459)
Origines et famille
Do Khuyen était originaire du village de Da My, district de Co Loi, dans la province de Thanh Hoa (aujourd’hui village de Thinh My, commune de Tho Dien, district de Tho Xuan, province de Thanh Hoa). Il était issu d’une famille de notables de la région de Thanh. Son grand-père, Do Luong, et son père, Do Loi, avaient tous deux épousé des femmes appartenant au clan Le. Son père avait servi comme général sous la dynastie Ho.
En 1407, lorsque la dynastie Ming envahit le royaume de Dai Ngu, le général Do Loi mourut héroïquement à l’embouchure de Giao Thuy. Plus tard, lorsque Do Khuyen eut acquis gloire et renommée, son grand-père et son père furent tous deux honorés à titre posthume du rang de Huyen hau, tandis que sa grand-mère et sa mère reçurent le titre de Quan phu nhan.
Do Khuyen naquit en 1400, sous le règne de Tran Thieu De. Devenu orphelin de père à l’âge de sept ans, il mena une existence errante avant de trouver refuge auprès de Le Loi, puissant notable de la région de Lam Son. Dans l’inscription stélé consacrée au Khai quoc cong than Thai su Dinh quoc cong Do Dai, son nom est gravé sous la forme de Do Dai.
Participation à l’insurrection de Lam Son
En 1418, Binh Dinh Vuong Le Loi leva l’étendard de l’insurrection de Lam Son. Lorsque les troupes Ming attaquèrent la base de Lam, Do Khuyen fut malheureusement capturé par l’ennemi et conduit à la citadelle de Dong Quan, où il fut emprisonné.
Cependant, un mois seulement après sa capture, il réussit habilement à s’évader et à rejoindre sain et sauf Le Loi. Heureux de revoir son fidèle général, Le Loi lui demanda des informations sur la situation dans les territoires contrôlés par les Ming. Do Khuyen répondit :
« À Dong Quan, même en plein jour, l’ennemi procède ouvertement à des arrestations, à des recherches et à des pillages sans mesure. »
Après avoir entendu ces paroles, Le Loi déclara avec enthousiasme :
« C’est assurément le signe que l’ennemi est sur le point de tomber dans le désordre ! »
Reconnaissant sa loyauté et son dévouement indéfectibles, Le Loi le conserva constamment à ses côtés comme garde personnel et lui confia le commandement des forces militaires des deux régions de Lang Giang et Loi Giang.
Au début de l’année 1419, Do Khuyen fut nommé Chi hau et chargé de superviser les cinq bureaux du Can Thi su. Il fut également chargé de monter la garde auprès du Chinh Duong, assurant jour et nuit la protection du quartier général de l’insurrection.
Au début de 1426, la résistance entra dans une phase de contre-offensive rapide. Les forces placées sous le commandement du Dai tu do Tran Nguyen Han avancèrent vers la préfecture de Nghe An. Do Khuyen et Le Thiet conduisirent une unité de soldats dans une embuscade à l’entrée d’un pont. Ils y tuèrent Vi Thuong, commandant des troupes Ming, puis profitèrent de leur victoire pour poursuivre et éliminer les collaborateurs locaux dirigés par le fonctionnaire indigène Nguyen Vinh, qui semaient le trouble dans la région de l’embouchure de Dan Thai.
Au huitième mois lunaire de la même année, constatant l’effondrement de la position des Ming à Dong Do, Le Loi lança une vaste campagne vers le Nord, organisée en trois forces. Pham Van Xao et Ly Trien furent chargés d’intercepter les renforts Ming venant du Yunnan. Dinh Le et Nguyen Xi conduisirent des troupes d’élite destinées à assurer le soutien à l’arrière. Quant à Do Khuyen, titulaire de la fonction de Thai giam giam quan, il reçut, avec Bui Bi, le commandement de 2 000 soldats chargés de patrouiller dans les régions de Khoai Chau, Bac Giang et Lang Giang afin de bloquer les voies d’avancée et de retraite des renforts Ming venant des deux Guang.
Au neuvième mois, Do Khuyen fut chargé de la fonction de Quan giam quan dan su trung lo Mi Hoa. Aux côtés du célèbre général Luu Nhan Chu, il participa à la pacification des régions de Hong et de Khoai, avant de contribuer au siège de la citadelle de Chi Linh.
Il divisa ses troupes pour lancer des attaques surprises contre les positions de Thi Cau et de Xuong Giang. Au douzième mois lunaire, il rejoignit les forces principales sur les rives de la rivière Bo De, resserrant l’encerclement autour de la citadelle de Dieu Dieu et détruisant les forces de secours envoyées à son aide.
Bien que ces forteresses ne pussent être immédiatement prises, le prestige des forces de Lam Son se répandit dans tout le pays. Les populations de vastes régions se soulevèrent en leur faveur, contraignant les troupes Ming à se replier dans leurs positions fortifiées. Durant le même mois, Do Khuyen reçut une nouvelle mission aux côtés de Trinh Kha : s’approcher de la citadelle de Tam Giang et participer à son assaut.
En 1427, Do Khuyen, avec Pham Van Xao, Trinh Kha et Luu Trung, fut chargé de défendre le stratégique col de Le Hoa. Ils résistèrent avec acharnement à l’armée de secours venue du Yunnan, commandée par Mu Thang, duc de Kiem Quoc.
Ils réussirent à retenir les forces ennemies pendant plusieurs mois, jusqu’à la destruction de l’armée principale de Lieu Thang et à la mort de ce dernier à Chi Lang.
Informé de la destruction de la principale armée de secours, Mu Thang prit la fuite dans la panique au dixième mois lunaire. Les forces de Lam Son lui tendirent immédiatement une embuscade et massacrèrent des milliers de soldats ennemis, remportant ainsi une victoire décisive.
Au premier mois lunaire de 1428, lors du retour triomphal à la citadelle de Dong Quan, Le Loi nomma Do Khuyen Tri Noi dien et, simultanément, Do Thai giam Tu dao Dong Tay Nam Bac. Il devint ainsi les « yeux et les oreilles » du souverain, chargé d’inspecter et de surveiller les forces militaires.
Le même mois, il reçut les titres de Kim tu Quang loc dai phu et de Ta Lan Ho ve Thuong tuong quan. Il reçut également une bourse Kim ngu et un Ngan phu, fut admis au rang de Khing xa Do uy, élevé au titre de Liet hau et autorisé à porter le nom de famille royal Le.
Carrière officielle sous la dynastie Le
Avec le retour de la paix, Le Khuyen (Do Khuyen) devint immédiatement l’un des principaux piliers de la jeune dynastie.
Au huitième mois lunaire de 1428, le roi Le Thai To lui confia la responsabilité des forces de la garde impériale. Il fut nommé Dong Tong tri ve Bong Thanh, chargé de commander les troupes Thanh Duc de Thien Cuong, tout en supervisant les forces Thiet Dot de la garde impériale.
En 1429, lorsque le cortège royal se rendit à Lam Kinh pour accomplir les rites ancestraux, le roi lui confia la fonction de Tran thu et lui donna autorité sur les affaires militaires des cinq dao et de leurs différentes unités de garde. Il disposait ainsi d’un pouvoir considérable sur la mobilisation de l’ensemble des forces militaires permanentes du pays.
Le troisième jour du cinquième mois de la même année, il figura parmi les quatorze hauts fonctionnaires fondateurs récompensés du titre de Huyen hau. En 1430, il fut ensuite promu Dong Tong quan et reçut un Kim phu.
En 1432, il accompagna Le Thai To dans la campagne destinée à réprimer le chef local Deo Cat Han dans la région de Phuc Le. À leur retour victorieux, il reçut le titre de Kim tu Vinh loc dai phu et fut promu Thai bao, tout en se voyant confier le commandement de plusieurs unités militaires stratégiques.
Sous le règne de Le Thai Tong, à partir de 1434, son prestige se renforça encore lorsqu’il fut nommé Nhap noi Thai uy et chargé de superviser l’ensemble des forces militaires, depuis le palais impérial jusqu’aux régions extérieures.
Au onzième mois de 1437, au milieu d’une crise politique à la cour, le roi accorda sa confiance à Le Khuyen et lui ordonna de conduire cinquante gardes impériaux pour perquisitionner la résidence du grand amiral Le Ngan. On y découvrit des statues bouddhiques ainsi que des preuves de pratiques magiques.
Après que Le Ngan eut été contraint au suicide, Le Khuyen reçut le titre de Tham tri chinh su et fut promu Thieu uy, tout en étant chargé de superviser les gardes Bong Thanh Trang Si.
En 1440, lorsque le roi Thai Tong dirigea personnellement une campagne contre le fonctionnaire rebelle Nghiem à Thuan Moi, Le Khuyen reçut le pouvoir d’« exécuter avant d’en rendre compte », ce qui lui conférait une autorité exceptionnelle sur la défense et l’administration de la capitale.
En 1441, le chef local Nghiem s’allia aux forces d’Ai Lao et envahit les régions frontalières. Une nouvelle fois, Le Khuyen accompagna le roi dans la campagne de Da Luong et poursuivit les forces ennemies jusqu’à Dinh Bo, Niem Doc et Trinh Bac.
La bataille se solda par une victoire éclatante. Le général d’Ai Lao Dao Mong ainsi que les deux fils de Nghiem furent capturés, contraignant les rebelles à se soumettre.
À son retour victorieux dans la capitale, après avoir présenté les prisonniers et le rapport de victoire au Thai mieu, Le Khuyen fut promu Nhap noi Tu ma et reçut une nouvelle distinction honorifique.
Sous le règne de Le Nhan Tong (1443–1455), il fut successivement promu Sung tien Nhap noi Do doc et Binh chuong quan quoc trong su.
En 1446, alors que des troubles éclataient dans le Sud en raison des incursions de Champa sur les frontières, la majorité des hauts fonctionnaires accompagnèrent l’expédition militaire. La reine mère Nguyen Thi Anh confia à Le Khuyen seul la responsabilité de défendre la capitale.
Il fut alors promu Phieu ky dai tuong quan et Nhap noi kiem hieu Dai do doc, et reçut le titre de Huyen Thuong hau.
En 1449, des troubles dynastiques éclatèrent au Champa lorsque Quy Do tua son frère aîné Quy Lai et s’empara du trône. Plusieurs hauts fonctionnaires proposèrent de lancer une expédition militaire. Le Khuyen intervint cependant avec calme pour s’y opposer.
Il expliqua que Champa était une terre lointaine, régie par des usages différents, et que les luttes pour le trône et les usurpations y constituaient des pratiques courantes. Il n’était donc pas nécessaire que la cour mobilise ses forces et impose de nouvelles charges à la population.
Le Nhan Tong suivit son conseil et décida d’annuler l’expédition militaire, tout en refusant de reconnaître la relation tributaire avec Champa.
En 1451, lorsqu’il fut élevé au titre de Quan Thuong hau, Le Khuyen comprit que les hautes fonctions et la grande renommée pouvaient facilement attirer le malheur. Il demeura donc fermement attaché à l’intégrité et à l’humilité.
Estimant qu’un grand dignitaire ne devait ni entretenir de troupes privées ni cumuler une autorité militaire excessive, il présenta à plusieurs reprises des requêtes demandant à être déchargé de certaines fonctions relatives à la garde impériale et aux affaires militaires intérieures et extérieures.
La cour accepta ses demandes, mais son intégrité lui valut un respect encore plus grand. Il fut alors élevé au titre de Quoc Thuong hau.
À l’automne 1455, le vieux serviteur de l’État fut nommé Dac tien phu chinh et reçut le titre de Suy thanh tan tri Duc van dong duc cong than. Il fut également élevé au rang de Thai pho, reçut le titre de Binh chuong quan quoc trong su et fut promu Quan A hau.
Dernières années et décès
À la fin de sa vie, alors qu’il souffrait d’une grave maladie et était alité, son deuxième fils, le Chi huy su Le Cong Sang, vint lui rendre visite.
Le Khuyen lui adressa alors calmement ses dernières recommandations :
« J’ai servi fidèlement trois souverains et atteint le rang de premier ministre. Cette année, j’ai accompli soixante années de vie. En ce qui concerne les affaires de ce monde, ma vie est désormais complète. Si je dois maintenant quitter ce monde dans ma vieillesse, j’accepte cela comme la volonté du Ciel et je n’ai aucun regret. Mes descendants devront seulement préserver les traditions familiales et respecter les enseignements de leurs ancêtres. Même sous les Sources jaunes, je pourrai alors mourir avec le sourire. »
En 1459, son état de santé devint critique. Le roi Le Nhan Tong lui fit envoyer des biens et ordonna aux médecins du palais de tout mettre en œuvre pour le soigner. Mais nul ne pouvait s’opposer au destin. Le vieux dignitaire mourut à l’âge de soixante ans.
Son deuxième fils, Cong Sang, consulta les pratiques divinatoires afin de choisir un jour favorable pour transporter le cercueil vers la terre natale.
En signe de deuil pour ce grand fondateur de la dynastie, le roi Nhan Tong se rendit personnellement à la porte méridionale de la capitale pour lui rendre un dernier hommage et fournit 5 000 quan pour les funérailles.
Il ordonna également à Nhap noi Thieu uy Tham tri chinh su Le Lu de mobiliser les soldats des cinq dao afin d’escorter le cercueil et de le déposer temporairement dans le sanctuaire ancestral de son village natal.
Le septième jour du dixième mois lunaire de cette même année, son cercueil fut inhumé dans sa terre natale de Tho Xuan, Thanh Hoa.
Le roi ordonna au célèbre dignitaire Nguyen Nhu Do de rédiger une inscription stélé commémorant ses mérites tout au long de sa vie.
Sous le règne du roi Le Thanh Tong, la cour lui conféra à titre posthume le titre de Thai pho Dinh quan cong. Plus tard, il reçut à titre posthume le titre suprême de Thai su Dinh quoc cong.
Famille
Fils
Le Quan Chi, qui exerça la fonction de Ngu tien Thiet Dot quan, reçut à titre posthume le titre de Quan noi hau.
En 1449, Le Quan Chi rassembla plusieurs hommes et tua une personne sur le marché, ce qui entraîna son emprisonnement. L’affaire impliquait plus de dix personnes, dont plusieurs étaient les fils de hauts fonctionnaires de la cour.
Quan Chi devait initialement être condamné à mort. Cependant, la reine mère, craignant que Le Khuyen n’en soit profondément affligé, intervint pour le gracier, au mépris de la procédure légale. Le censeur Le Lam resta silencieux et n’osa pas protester. Les enfants du marché répandirent alors le dicton : « Si seulement j’avais eu la chance d’être fonctionnaire de la cour de contrôle ! » [4]
Le Cong Sang, Dien tien Do chi huy su, Tri Ngu tien Hai Kinh, Hai Ma, Hai Thu et Hai Dieu. Il épousa Le Ngoc Vi, fille de Le Thu.
Le Cong Dinh, Le Khac Ton, Le Cong Do, Le Huu Muc, Le Tu Dao, Le Toan My et Le Truc Huu n’avaient pas encore atteint l’âge requis pour entrer dans la fonction publique lorsque Le Khuyen mourut.
Filles
Le Ngoc Phuong épousa le fils de Nguyen Lo, qui exerça les fonctions de Tong tri Quan ky ve chu quan su, Tham tri chinh su, Nhap noi Tu ma et A hau. Nguyen Lo était le frère cadet de la reine mère.
Le Ngoc Phi épousa Le Hoang Luu, fils de Thai pho Le Van Linh, qui exerça la fonction de Nhap noi Thi sanh Pho Do su Tri Ta ban.
Le Ngoc Chi épousa le fils de Thai pho Le Nhu Lam, qui exerça les fonctions de Dien tien Do Chi huy Pho su et Tri Ngu tien Chan Loi quan. Son nom n’est pas connu.
Le Ngoc Lien épousa le fils de Dai tu do Le Than, qui exerça la fonction de Dong tri Ngu tien Thi ve quan. Son nom n’est pas connu.
Le Ngoc Chi épousa Trinh Cong Muc, fils de Liet hau Le Kha.
Le Ngoc Sot, Quan phu nhan.
Le Ngoc Chi, Quan phu nhan.
Références
- Quỳnh Cư, Đỗ Đức Hùng (2001), Các triều đại Việt Nam, Nxb Thanh Niên.
- Phan Huy Chú (2007), Lịch triều hiến chương loại chí, Nxb Giáo dục.
- Lê Văn Hưu, Phan Phu Tiên, Ngô Sĩ Liên,… (1993), Đại Việt sử ký toàn thư, Nxb Khoa học Xã hội.
- Trần Trọng Kim (1943), Việt Nam sử lược, Nhà in Bắc Thành.
- Quốc sử quán triều Nguyễn (1998), Khâm định Việt sử Thông giám cương mục, Nxb Giáo dục.
Tiếng Trung
杜犬（？—1459）
身世
杜犬原籍清化镇古雷县多美村（今清化省寿春县寿延社盛美村）。他出身于清化地区的世家大族。其祖父为杜良，父亲为杜磊，二人均与黎氏女子结为夫妻。其父曾任胡朝武将。
1407年，明朝入侵大虞，武将杜磊在胶水海口英勇战死。后来，杜犬功成名就之后，其祖父和父亲均获朝廷追赠县侯爵位，其祖母和母亲则获赐郡夫人称号。
杜犬生于1400年，即陈少帝在位时期。他七岁时便失去父亲，此后四处漂泊，最终投奔蓝山豪长黎利。在《开国功臣太师定国公杜大碑事迹》碑文中，他的名字被刻作杜大。
参加蓝山起义
1418年，平定王黎利举起蓝山起义的旗帜。明军攻打蓝邑时，杜犬不幸落入敌手，被押往东关城囚禁。
然而，仅仅一个月之后，他便机智地设法逃脱，平安返回黎利身边。见心腹将领归来，黎利十分欣喜，便询问明军内部的真实情况。杜犬随即禀报道：
“在东关，即使光天化日之下，敌军仍然公然搜捕百姓，肆意抢掠。”
黎利听后十分振奋，说道：
“这必定是敌军即将陷入混乱的征兆！”
黎利深知杜犬忠贞不二，因此始终将他留在身边担任护卫，并授予他统领谅江、雷江两地军队的权力。
1419年初，杜犬任持候，掌管近侍署五局，负责日夜守卫正堂，保护起义军的大本营。
1426年初，战争进入迅速反攻阶段。大司徒陈元扞率领义军进攻乂安府。杜犬与黎浰率一卫军队埋伏于桥头，斩杀明军指挥韦尚，随后乘胜追击，彻底清剿由土官阮荣率领、在丹台海口一带作乱的地方势力。
同年农历八月，黎利看到东都明军势力已经衰败，于是发动大规模北伐，并将军队分为三路。
他派遣范文巧、李辿阻截来自云南的援军；丁礼、阮禧率领精锐部队从后方接应；杜犬则以太监监军的身份，与裴备率领二千军队巡哨快州、北江、谅江一带，严密封锁两广援军的进退通道。
九月，杜犬被授予管监军民事中路弥化之权，与名将刘仁澍并肩作战，平定洪、快两路，随后围攻至灵城。
他分兵突袭市 cầu、昌江两处据点。到了十二月，两军在菩提江岸会师，加强对雕耀城的包围，并击溃前来救援的明军。
虽然这些坚固城池尚未能够立即攻克，但义军的声威迅速传播开来，大片地区的百姓纷纷响应，迫使明军退守各处堡垒。
同年十二月，杜犬又与郑可奉命逼近并攻打三江城。
1427年，杜犬与范文巧、郑可、刘忠共同承担镇守险要黎花关的重任，顽强牵制由黔国公沐晟率领的云南明军精锐援军。
他们牵制敌军数月之久，直到柳升率领的明军主力在支棱遭到歼灭，柳升本人也被斩首。
得知主力援军覆灭后，沐晟于农历十月惊慌逃走。义军立即设伏截击，斩杀数千敌军，从而取得全面胜利。
1428年正月，黎利凯旋返回东关城后，任命杜犬为知内殿，兼任都太监四道东西南北，负责巡视军队，成为君主最高层面的“耳目”。
同月，杜犬获赐金紫光禄大夫、左麟虎卫上将军等职衔，并获赐金鱼袋、银符，列入轻车都尉之阶，进封列侯，同时获赐皇室国姓黎氏。
黎朝时期的仕宦生涯
进入和平时期后，黎犬（杜犬）立即成为新王朝的重要支柱。
1428年农历八月，黎太祖将统领禁卫军的重任交给他。他任同总知卫捧圣，统领天刚地区的圣翼军，同时兼管御前诸军铁突。
1429年，皇帝车驾前往蓝京拜谒祖陵时，国王授予他镇守之权，负责统辖五道诸卫的军事事务，掌握全国常备军队的调动权。
同年五月三日，他位列十四名开国功臣之中，获赐县侯爵位。1430年，他进一步升任同总管，并获赐金符。
1432年，他跟随黎太祖出征，平定复礼州土酋邓葛汉。凯旋之日，他获加授金紫荣禄大夫，晋升太保，并兼任多道重要军队的总管。
黎太宗于1434年即位后，杜犬的威望进一步提高，被任命为入内太尉，负责监督从内殿到外境的全部军队。
1437年十一月，宫廷发生变乱。国王十分信任黎犬，派他率领五十名近卫军搜查大都督黎银的宅邸，在其中发现佛像以及施行巫术的证据。
黎银被迫自杀后，杜犬获授参知政事，升任少尉，并兼管捧圣壮士卫。
1440年，太宗亲自出征讨伐顺每的叛臣严，黎犬获授“先斩后奏”之权，全面负责京师城防事务。
1441年，土酋严联合哀牢军队入侵边境。杜犬再次护驾随王出征达梁，并率军追击敌军直至亭埔、念督和郑北。
此战取得大胜，俘获哀牢将领道蒙以及严的两个儿子，迫使叛乱者低头投降。
凯旋回京后，杜犬在太庙献俘报捷，随即升任入内司马，并进一步晋爵。
黎仁宗在位时期（1443—1455），杜犬接连升任崇进入内都督、平章军国重事。
1446年，南方因占城骚扰边境而局势动荡，大多数朝臣都率军远征。太后阮氏英将京城的全部防卫事务交给黎犬一人，并晋封他为骠骑大将军、入内检校大都督，进爵县上侯。
1449年，占城发生政变，贵由杀死兄长贵来并夺取王位。朝廷群臣积极商议出兵，但黎犬冷静劝阻道：
占城地处遥远，其礼义风俗本与中原不同，兄弟之间争夺王位、篡夺君位乃是当地常见的习俗。朝廷又何必劳师动众，耗费兵力，使天下百姓受到牵累？
黎仁宗采纳了他的劝谏，决定停止出兵，仅拒绝承认占城新的朝贡关系。
1451年，黎犬晋封郡上侯。他深知身居高位、声名显赫容易招致祸患，因此始终保持清廉谦逊。
他认为，身为朝廷大臣，不应拥有私兵，也不应同时掌握过多敏感的军事权力。因此，他多次上表请求解除自己所兼任的御前军务以及内外军事职务。
朝廷虽然同意了他的请求，却更加敬重他的操守，并将其晋封为国上侯。
1455年秋，这位老臣被任命为特进辅政，赐号“推诚赞治翊运同德功臣”，授太傅、平章军国重事，并进爵郡亚侯。
晚年
晚年，杜犬身患重病卧床不起。他的次子、指挥使黎公爽前来侍奉问候。杜犬平静地对他说：
“我辅佐三朝君主，做官做到宰相之位，今年已经整整六十岁。世间之事，对我而言已经圆满。如今若在晚年归于地下，也是顺应天意，我已没有什么值得遗憾的事情。你们后世子孙只需守住家风，遵循祖训，即使我身在黄泉，也可以含笑而去。”
1459年，他的病情恶化。黎仁宗赐予钱财，并命宫中御医竭力救治。然而天命难违，这位老臣最终病逝，享年六十岁。
他的次子公爽通过占卜选择吉日，将灵柩运回故乡。
黎仁宗哀悼这位开国功臣和国家栋梁，亲自来到京城南门为其送行，并拨给五千贯钱作为丧葬费用。同时命入内少尉参知政事黎鲁调动五道军队，负责护送灵柩，将其暂厝于故乡的祠堂。
同年农历十月七日，杜犬的灵柩安葬于清化寿春故乡。
国王下令著名大臣阮如杜撰写碑文，以铭记其一生功德。
到了黎圣宗时期，朝廷追赠杜犬为太傅定郡公。此后又进一步追尊其最高荣典为太师定国公。
家庭
儿子
黎筌之
官至御前铁突军，追赠关内侯。
1449年，黎筌之纠集多人在市场上斗殴杀人，因此被捕入狱。此案牵涉十余人，其中包括朝廷高级官员的子弟。
按照法律，筌之原本应被处死。但太后担心黎犬伤心，于是违背法律将其赦免。谏官黎林也因此闭口不敢进谏。当时市场上的儿童还流传着一句话：
“可惜我没有机会做谏官啊！” [4]
黎公爽
任殿前都指挥使，知御前海鲸、海马、海鼍、海鸟军。娶黎寿之女黎玉微为妻。
黎公廷、黎克顿、黎公度、黎有牧、黎思道、黎全美、黎直友
杜犬去世时，他们尚未达到入仕为官的年龄。
女儿
黎玉芳
嫁给阮路之子。阮路曾任总知军骑卫诸军事、参知政事、入内司马、亚侯，是太后的弟弟。
黎玉妃
嫁给入内侍省副都使知左班黎弘留。黎弘留为太傅黎文灵之子。
黎玉芝
嫁给太傅黎汝览之子。其夫曾任殿前都指挥副使、知御前震雷军，姓名不详。
黎玉莲
嫁给大司徒黎慎之子。其夫曾任同知御前侍卫军，姓名不详。
黎玉只
嫁给列侯黎可之子郑公牧。
黎玉唆
封郡夫人。
黎玉芝
封郡夫人。
参考资料
- Quỳnh Cư, Đỗ Đức Hùng (2001), Các triều đại Việt Nam, Nxb Thanh Niên.
- Phan Huy Chú (2007), Lịch triều hiến chương loại chí, Nxb Giáo dục.
- Lê Văn Hưu, Phan Phu Tiên, Ngô Sĩ Liên,… (1993), Đại Việt sử ký toàn thư, Nxb Khoa học Xã hội.
- Trần Trọng Kim (1943), Việt Nam sử lược, Nhà in Bắc Thành.
- Quốc sử quán triều Nguyễn (1998), Khâm định Việt sử Thông giám cương mục, Nxb Giáo dục.
