Tên gọi và vị trí địa lý
Chùa Cát Linh là tên gọi theo địa danh làng Cát Linh trước đây, nay là số nhà 27, phố Cát Linh, phường Cát Linh, quận Đống Đa, thành phố Hà Nội. Thời Nguyễn, đây nguyên là đất thôn An Trạch, tổng Yên Thành, huyện Vĩnh Thuận, phủ Hoài Đức, tỉnh Hà Nội.
Chùa có tên chữ là Phổ Quang tự, thờ Phật theo phái Đại Thừa.
Lịch sử và nhân vật
Chùa Phổ Quang được xây dựng từ đời Hương Vân Đại Đầu Đà Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử và được Đệ Tam Tổ Huyền Quang trụ trì. Cho đến đời vua Lê Thái Tông vào năm 1440, chùa được khôi phục và phát triển, trở thành danh thăng của đất nước.
Quả chuông “Phổ Quang tự chung” niên hiệu Gia Long 12 (1813) có bài văn ghi nội dung như sau:
Phổ Quang Tự tích Trần Triều Tam Tổ Trúc Lâm phái Lưu Thử, Hồng Lê Triều Thái Tông tăng tự thạch chi trấn quốc trung nhất đại danh lam dã.
Dịch nghĩa:
Chùa Phổ Quang là di tích lịch sử Triều Trần do Tam Tổ phái Trúc Lâm để lại. Đến Triều đình Hồng Lê đời vua Thái Tông đã chỉ dụ tu bổ tôn tạo chính là đại danh lam chung của đất nước.(1)
Chùa Cát Linh có nhiều đóng góp cho cách mạng. Trong cuộc kháng chiến chống Pháp, với vị thế chiến đấu quan trọng, chùa trở thành điểm tựa tinh thần cho tăng ni, phật tử, người dân, trở thành nơi quân dân thủ đô đồn trú tự vệ.
Kiến trúc cảnh quan
Chùa Cát Linh trước đây vốn là một danh lam thắng cảnh trong vùng và được mô tả trong bài minh ghi trên quả chuông đồng đúc năm Gia Long 12 (1813) như sau:
Chùa là nơi danh lam thắng cảnh của trời Nam, người người đều biết đến. Vườn chùa có 32 ngọn tháp Phật, gác chuông, Tiền đường, Thượng điện, hành lang.(2)
Chùa trước đây xây dựng theo lối kiến trúc cổ, làm toàn bằng gỗ quý, bao quanh có vườn bãi ruộng ao, là nơi nhập tháp 23 vị Hòa thượng cao tăng trụ trì viên tịch tại chùa. Trải qua hàng trăm năm tồn tại với nhiều biến cố, cảnh chùa dần dần bị hủy hoại nghiêm trọng. Đến năm Gia Long thứ 12 (1813), chùa Cát Linh mới được Hòa Thượng Thiền Sư chùa Trấn Quốc đứng ra tiếp dẫn Phật pháp, đảm nhiệm công việc đại trùng tu tôn tạo lần thứ nhất và đúc Đại hồng chung Phổ Quang.
Năm Thiệu Trị thứ 5 (1845), Hòa thượng Thiền sư Giác Địa trụ trì vận động Phật từ thập phương phát tâm bồ đề, trùng tu cảnh quan chùa đẹp hơn xưa. Ngài đúc thêm Cát Linh Đại hồng chung, khánh thành chùa vào tháng 8/1848.
Năm 1946, bước vào cuộc kháng chiến trường kỳ, thực dân Pháp đã phá hủy toàn bộ khuôn viên chùa, chỉ còn lại một số pho tượng Phật và hai quả Đại hồng chung.
Tới năm 1952, chùa Linh được tôn tạo xây dựng lần thứ ba trên nền chùa cũ nhỏ hơn và hoàn tất ba năm sau đó. Vị sư tổ cuối cùng của chùa là Hòa thượng Thiền sư Thích Tâm Tiếp. Khi ngài viên tịch đã nhập tháp khắc bia tại chùa Mễ Trì Thượng (Từ Liêm, Hà Nội).
Từ năm 1955, chùa vắng bóng sư trụ trì, lại bị ảnh hưởng bởi bom đạn oanh tạc trong chiến tranh nên dần dần xuống cấp nghiêm trọng.
Vào những năm 70, khuôn viên chùa được trưng dụng xây dựng trường mầm non, Tiểu học và Phổ thông cơ sở Cát Linh. Đến năm 1990, thể theo nguyện vọng của nhân dân, chính quyền và Mặt trận Tổ quốc đã mời Ni sư Diệu Tâm về trụ trì chùa. Từ đây, công trình đại trùng tu đạt thành tựu to lớn.
Trải qua nhiều lần trùng tu, tôn tạo nhưng vẫn chưa hoàn chỉnh về tổng thể. Đến năm 2007, được sự quan tâm của chính quyền các cấp, sự ủng hộ của nhân dân, chùa Cát Linh được trùng tu tôn tạo lại toàn bộ. Chùa hiện nay có bố cục kiến trúc kiểu chữ Đinh gồm: Tiền đường và Thượng điện, nhà thờ Tổ, thờ Mẫu phía sau chùa, sân gạch phía trước.
Tiền Đường gồm 5 gian, xây tường hồi bít đốc tay ngai, mái lợp ngói ta, bờ nóc đắp kiểu bờ đinh, bộ khung gồm 6 bộ vì gỗ kết cấu kiểu “Thượng giá chiêng chồng rường, hạ cốn rường, bẩy hiên” trên mặt bằng 4 hàng chân cột. Phía trước 3 gian mở bức bàn được chạm trổ hoa thị, chữ “Thọ”, tùng, trúc, cúc, mai, rồng lá; phía trên để trấn song con tiện nhằm tạo sự thông thoáng.
Chùa có khoảng hiên rất rộng, các cột hiên bằng đá có tiết diện hình vuông, bốn mặt cột chạm nổi rồng lá, cánh sen, vân mây, long mã hà đồ. Gian hồi bên phải treo quả chuông lớn.
Phần lan can làm bằng đá xanh, chạm trổ hoa cúc mãn khai. Các trụ đỡ lan can đều trang trí hình búp sen gắn với nhà Phật tạo cảm giác thanh tịnh và tao nhã. Chạy dọc 5 gian Tiền Đường treo 5 bức Hoành phi, dưới là Cửa võng và Câu đối lòng máng. Hai gian bên Tiền Đường có tượng Khuyến Thiện, Trừng Ác, tượng Đức Ông – Diệm Nhiên – Đại Sĩ và tượng Thánh Tăng.
Thượng Điện ở phía sau chùa, gồm 2 gian nhà dọc. Kết cấu bộ vì gỗ theo kiểu “Thượng giá chiêng, hạ cốn”. Sát tường hậu xây các bục cao để bài trí tượng Phật:
- Trên cùng là 3 pho Tam Thế Phật
- Hàng thứ hai là bộ tượng A Di Đà – Quan Thế Âm – Đại Thế Chí
- Hàng thứ 3 là Toà Cửu Long và tượng Thích Ca Sơ Sinh
- Hàng thứ tư là tượng Quan Âm Chuẩn Đề, hai bên là Địa Tạng và Mục Liên.
Khu nhà Tổ gồm 5 gian. Đây vừa là nơi thờ các vị sư Tổ, vừa là nơi tiếp khách của nhà chùa. Gian giữa đặt tượng đức Bồ Đề Đạt Ma, gian trái thờ các vị Sư Tổ đã viên tịch. Trang trí trong nhà Tổ khá đậm đặc thể hiện ở các bức Hoành phi, Cửa võng, Hương án, Sập thờ, Câu đối… được sơn son thếp vàng lộng lẫy, tạo cảm giác uy nghiêm và tráng lệ.
Nhà Mẫu có quy mô khiêm tốn hơn, đây là nơi thờ Mẫu tạo thành một tổng thể hoàn chỉnh của ngôi chùa thuần Việt.
Hiện vật
Chùa Cát Linh hiện còn lưu giữ bộ sưu tập di vật quý như:
- Một quả chuông đồng niên hiệu Gia Long 12 (1813)
- Một quả chuông niên hiệu Thiệu Trị 5 (1845)
- 35 pho tượng tròn mang phong cách nghệ thuật thế kỷ XIX, XX được sơn thếp lộng lẫy các đề tài “tứ linh”, “tứ quý”, vân lá, hoa thị, văn triện…, trong đó có 3 pho tượng bằng đồng
- 13 tấm bia hậu Phật niên hiệu thời Nguyễn
- Bát hương gốm men lam, hoành phi, câu đối…
Sự kiện và lễ hội
Nằm trong vùng đất có nhiều di tích lịch sử – văn hóa nổi tiếng, như: Văn Miếu Quốc Tử Giám, Bích Câu Đạo Quán, chùa An Quốc… chùa Cát Linh là một trong những địa chỉ được người dân Hà Thành thường xuyên lui tới chiêm bái, lễ Phật cầu an sau những ngày lao động vất vả.
Chùa có những ngày lễ quan trọng như lễ Phật Đản (8/4 âm lịch), lễ Vu Lan (15/7 âm lịch),…
Xếp hạng
Chùa Cát Linh đã được Uỷ ban nhân dân Thành phố Hà Nội xếp hạng Di tích Kiến trúc Nghệ thuật năm 2003.
Chú thích
- Tuệ Minh, Chùa Phổ Quang – Cát Linh: công trình Phật giáo gắn liền với nghìn năm Thăng Long – Hà Nội, Tạp chí Văn hóa Phật giáo, số ra ngày 1/11/2020.
- TS. Lưu Minh Trị (chủ biên), Hà Nội Danh thắng và Di tích, tập 02, Nxb Hà Nội, 2010.
_____________________________________
Các ngôn ngữ khác
1. Tiếng Anh (English)
Name and Geographical Location
Cat Linh Pagoda, named after the former Cat Linh village, is now located at No. 27 Cat Linh Street, Cat Linh ward, Dong Da district, Hanoi. During the Nguyen dynasty, this area belonged to An Trach village, Yen Thanh canton, Vinh Thuan district, Hoai Duc prefecture, Hanoi province.
The pagoda’s formal name is Pho Quang Tu, dedicated to Mahayana Buddhism.
History and Figures
Pho Quang Pagoda was founded during the time of the Great Ascetic Huong Van of the Truc Lam Yen Tu Zen sect and was once led by the Third Patriarch Huyen Quang. By the reign of King Le Thai Tong in 1440, the pagoda was restored and flourished, becoming a famous national monument.
The bronze bell Pho Quang Tu Chung, dated Gia Long 12 (1813), bears the inscription:
“Pho Quang Pagoda is a relic of the Tran dynasty, inherited from the Third Patriarch of the Truc Lam sect. During the reign of King Thai Tong of the Hong Le court, the pagoda was restored and became one of the great national landmarks.”
During the resistance against the French, Cat Linh Pagoda also contributed significantly to the revolution, serving as a spiritual stronghold and a military post for self-defense forces.
Architecture and Landscape
Originally, Cat Linh Pagoda was renowned as a scenic site. In 1813, an inscription on the great bell described it as a famous southern landscape with 32 Buddhist stupas, a bell tower, front hall, main sanctuary, and corridors.
The pagoda was built of precious wood, surrounded by gardens, fields, and ponds, and housed the stupas of 23 abbots. After centuries of turmoil, much of it was destroyed. In 1813, a major restoration was carried out, and the great bell Pho Quang was cast. In 1845–1848, under Abbot Giac Dia, the pagoda was once again restored, and another great bell was cast.
In 1946, during the First Indochina War, the French destroyed most of the pagoda, leaving only statues and two bells. Reconstruction on a smaller scale took place between 1952 and 1955. Later, during the war, the pagoda was bombed and further damaged.
In the 1970s, its grounds were used for local schools. In 1990, Nun Dieu Tam became abbess, initiating large-scale restoration. In 2007, with government and community support, the pagoda underwent comprehensive renovation.
Today, Cat Linh Pagoda follows the traditional “Dinh”-shaped layout, consisting of:
- Tien Duong (Front Hall): 5 compartments with wooden frameworks richly decorated with floral and dragon motifs, featuring large verandas and stone pillars carved with lotus, clouds, and mythical animals.
- Thuong Dien (Main Sanctuary): housing Buddha statues arranged in four tiers, including the Three Worlds Buddhas, Amitabha, Avalokitesvara, Mahasthamaprapta, Shakyamuni, and Bodhisattvas.
- The Ancestor House: 5 compartments, dedicated to patriarchs, richly decorated with gilded altars, panels, and parallel sentences.
- The Mother House: a smaller temple dedicated to the Mother Goddess, completing the traditional Vietnamese pagoda ensemble.
Artifacts
The pagoda preserves many valuable relics, including:
- A bronze bell dated Gia Long 12 (1813).
- A bronze bell dated Thieu Tri 5 (1845).
- 35 sculptures from the 19th–20th centuries, 3 of which are bronze, decorated with motifs of the Four Sacred Animals, the Four Seasons, foliage, and symbols.
- 13 stone steles from the Nguyen dynasty.
- Blue-glazed ceramic incense burners, parallel sentences, and gilded wooden plaques.
Events and Festivals
Cat Linh Pagoda, located near cultural landmarks such as the Temple of Literature, Bich Cau Dao Quan, and An Quoc Pagoda, is a popular spiritual site for Hanoians. Important annual ceremonies include Buddha’s Birthday (8th day of the 4th lunar month) and Vu Lan Festival (15th day of the 7th lunar month).
Heritage Status
Cat Linh Pagoda was recognized as an Architectural and Artistic Relic by the Hanoi People’s Committee in 2003.
2. Tiếng Pháp (Français)
Nom et Localisation Géographique
La pagode Cat Linh, portant le nom de l’ancien village Cat Linh, se situe aujourd’hui au n°27, rue Cat Linh, quartier Cat Linh, district de Dong Da, Hanoï. Sous la dynastie des Nguyen, ce territoire appartenait au village An Trach, canton Yen Thanh, district Vinh Thuan, préfecture Hoai Duc, province de Hanoï.
Le nom officiel du temple est Pho Quang Tu, dédié au bouddhisme Mahāyāna.
Histoire et Personnages
La pagode Pho Quang fut fondée à l’époque du grand ascète Huong Van, de l’école zen Truc Lam Yen Tu, et fut dirigée par le troisième patriarche Huyen Quang. En 1440, sous le règne du roi Le Thai Tong, elle fut restaurée et devint un haut lieu national.
Une cloche en bronze datée de Gia Long 12 (1813) mentionne :
« La pagode Pho Quang est un vestige de la dynastie Tran, héritée du troisième patriarche de l’école Truc Lam. Sous le règne du roi Thai Tong, elle fut restaurée et devint un grand monument national. »
La pagode Cat Linh a aussi contribué à la révolution ; durant la résistance contre les Français, elle servit de base spirituelle et militaire.
Architecture et Paysage
Autrefois considérée comme un site pittoresque du Tonkin, la pagode possédait 32 stupas, un clocher, un vestibule, un sanctuaire principal et des galeries. Construite en bois précieux, elle abritait les stupas de 23 abbés.
Après plusieurs destructions, elle fut restaurée en 1813, puis de nouveau en 1845–1848. En 1946, elle fut largement détruite par les Français, puis reconstruite partiellement en 1952–1955. Durant la guerre, elle subit encore des bombardements.
Dans les années 1970, le site fut réquisitionné pour des écoles. En 1990, la nonne Dieu Tam prit la direction et lança une restauration majeure. En 2007, la pagode fut entièrement rénovée.
Aujourd’hui, elle suit un plan en forme de caractère « 丁 » (Dinh), avec :
- Tien Duong (Salle avant) : 5 travées, richement décorées de motifs floraux et animaliers, avec colonnes de pierre sculptées.
- Thuong Dien (Sanctuaire principal) : statues du Bouddha et des bodhisattvas disposées en quatre niveaux.
- Maison des ancêtres : 5 travées, dédiée aux patriarches, décor somptueux avec autels dorés.
- Maison de la Mère : temple plus modeste dédié à la déesse-mère.
Objets Conservés
- Une cloche en bronze (1813).
- Une cloche en bronze (1845).
- 35 statues des XIXe–XXe siècles, dont 3 en bronze.
- 13 stèles de l’époque Nguyen.
- Encensoirs en céramique bleue, panneaux et inscriptions dorées.
Événements et Festivals
Située près du Temple de la Littérature et d’autres monuments, la pagode Cat Linh est un lieu de culte fréquenté des habitants de Hanoï. Elle célèbre notamment :
- La fête du Vesak (8e jour du 4e mois lunaire).
- La fête de Vu Lan (15e jour du 7e mois lunaire).
Classement Patrimonial
La pagode Cat Linh a été classée site architectural et artistique par le Comité populaire de Hanoï en 2003.
3. Tiếng Trung (中文)
名称与地理位置
葛灵寺，因旧时葛灵村而得名，今位于河内市栋多郡葛灵坊葛灵街27号。阮朝时，此地属安泽村、安城总、永顺县、怀德府、河内省。
寺庙名号为普光寺 (Pho Quang Tu)，供奉大乘佛教。
历史与人物
普光寺由竹林安子禅派香云大头陀开创，第三祖慧光曾主持此寺。至黎太宗时期（1440年），寺庙得以修复，成为国家名胜。
嘉隆十二年（1813）铸造的大钟《普光寺钟》铭文记载：
“普光寺为陈朝竹林派三祖遗迹，至洪黎太宗时奉诏修葺，乃国家大名胜之一。”
抗法时期，葛灵寺亦是革命据点，既为僧俗信众精神依托，也是军民自卫驻守之地。
建筑与景观
昔日葛灵寺以风景著称，寺内有32座佛塔、钟阁、前殿、上殿、回廊。建筑以名贵木材构造，寺园环绕田地池塘，安置23位住持圆寂舍利塔。
历经沧桑，寺庙屡毁屡修。嘉隆十二年（1813）大修并铸大钟；绍治五年（1845）住持觉地禅师再次修复，至1848年落成并铸“葛灵大钟”。1946年抗战爆发，法军毁坏全寺，仅余佛像与二钟。1952–1955年重建于旧址，规模较小。此后战火轰炸，寺庙再度受损。
1970年代，寺地被征作学校。1990年，应民众愿望，尼师妙心接任住持，展开大规模重修。2007年，政府与民众协力，寺庙全面修复。
现今葛灵寺呈“丁”字布局：
- 前殿：五间，石柱雕龙叶、莲瓣、祥云，门板雕花卉与“寿”字。
- 上殿：两间纵屋，佛像分四层排列，包括三世佛、阿弥陀佛、观世音、大势至、释迦诞生像等。
- 祖堂：五间，供奉达摩与历代祖师，装饰华丽。
- 母殿：规模较小，供奉圣母，构成越南寺庙传统格局。
文物
葛灵寺现存珍贵文物包括：
- 嘉隆十二年（1813）铜钟。
- 绍治五年（1845）铜钟。
- 19–20世纪雕塑35尊，其中3尊为铜像。
- 阮朝十三通石碑。
- 青花香炉、楹联、匾额等。
事件与节庆
葛灵寺毗邻文庙、碧丘道观、安国寺，是河内市民常来礼佛祈安之地。主要节日有：
- 佛诞（农历四月初八）。
- 盂兰盆节（农历七月十五）。
遗产地位
葛灵寺于2003年被河内市人民委员会列为建筑艺术遗迹。
