Tên gọi và vị trí địa lý
Chùa An Biên tên thường gọi chùa Vẻn thuộc quần thể di tích gồm An Biên Cổ Tự (chùa Vẻn) – An Biên Cổ Miếu (đền Nghè) – Đình An Biên – Đền Chúa Vũ Quận Bạch Hoa (đền Chúa Ngũ Phương). Chùa Vẻn có tên chữ Thanh Lương tự, đến thời Nguyễn đổi thành Linh Quang tự.
Ban đầu, chùa tọa được khởi dựng trên nền đất cao, rộng rãi lạc ở khu vực trung tâm thành phố Hải Phòng (nay là Nhà hát lớn), nằm giữa phố phường đông đúc, nhà san sát, nhấp nhô. Trải qua bao thăng trầm biến thiên của lịch sử, năm 1900 chùa được di dời xuống khu vực Trại Cau, nay là số 244, phố Tô Hiệu, phường Trại Cau, quận Lê Chân, thành phố Hải Phòng.
Lịch sử và nhân vật
Chùa Vẻn được khởi công xây dựng lại và khánh lạc vào năm 1913.
Trong sách Chùa cổ Hải Phòng, tác giả có viết về lịch sử chùa:
Chùa Vẻn từ trước đến nay đều do Chư Tổ chùa Phúc Lâm, sơn môn Dư Hàng là Sư tổ Phúc Nguyên, tự Hanh Thông; sau đó là Nguyên Thiều, Quảng Bộ… trông nom. Đến năm 1954, dân làng Vẻn đem chùa vẻn cúng cho Hòa thượng Đinh Quang Lạc (hiệu Nguyên Thước) trụ trì. Hòa thượng Nguyên Thước cùng dân làng kiến thiết xây dựng lại Tháp chuông và đúc đại hồng chung.
Kế thừa sự nghiệp hoằng pháp, tiếp dẫn hậu sinh, Hòa Thượng Thích Nguyên Đường làm ngôi trụ trì. Đến năm 1960 thì Hòa Thượng viên tịch, chùa vẫn thuộc sơn môn Dư Hàng quản lý. Năm 1990, Đại đức Thích Tục Bách (nay là Thượng tọa Thích Tục Bách) kế đăng trụ trì bản tự, kiến thiết xây dựng lại để ngôi chùa được khang trang, tố hảo như ngày hôm nay. Chùa còn là điểm nhân trong quân thế khu du lịch văn hóa tâm linh của trang An Biên xưa thuộc quận Lê Chân, thành phố Hải Phòng.
Kiến trúc cảnh quan
Chùa gồm có tòa thượng điện, tòa tiền đường, tòa hậu cung, nhà tổ, gác chuông, nhà hội đồng, cùng các công trình phụ trợ khác.
Tam Quan cổ các 2 tầng đao mái, lợp ngói mũi hài, kiến trúc hoàn toàn bằng gỗ tứ thiết. Khu chính điện, gian tiền thờ Tam Tòa Thánh Mẫu và Thánh Chân Công Chúa, Đức Chúa Ông, Tam vị Ngọc Hoàng, Nam Tào, Bắc Đẩu. Gian trung thờ Thích Ca Mâu Ni, bốn vị Bồ Tát trong tư thế ngồi thiền tượng trưng cho đại bi, đại chí, đại nguyện, đại hạnh (tức là thờ Quán Thế Âm Bồ Tát, Văn Thù Sư Lợi Bồ Tát, Địa Tạng Vương Bồ Tát, Phổ Hiền Bồ Tát). Gian hậu thờ Tam Thế Chư Phật, Ngũ Phương Phật (đó là Trung Vương Tì Nô Xá Na Phật, Tây Phương Phật, Nam Phương Phật, Bắc Phương Phật, Đông Phương Phật). Nét đặc sắc của chùa vẻn là ở giữa gian tiền và gian trung để thoáng, rộng khoảng 5 mét, ở giữa có thiết kế một lầu được nâng đỡ bởi tứ trụ bằng gỗ, cổ các 2 tầng đao mái, bốn mặt để thoáng, thờ Tây phương tiếp dẫn Phật A Di Đà, tọa thiền đứng trên đài sen, cao khoảng hơn 3 mét. Dưới chân pho tượng được kê bởi phiến đá xanh nguyên khối có kích thước rộng khoảng 200x200cm, xung quanh phiến đá có chạm khắc họa tiết hoa văn tinh xảo và hàng chữ nổi “An Biên cổ tự” bằng chữ Hán.
Hiện vật
Bờ nóc mái của tòa Phật điện được trang trí hổ phù hình rồng, đầu đội bánh xe pháp luân (biểu tượng của Phật giáo), ở 2 bên bờ nóc mái trang trí nổi 2 kìm cắn dải hình rồng, còn các góc đao trang trí hình tứ linh, càng tô thêm vẻ uy nghiêm của ngôi cổ tự đã được khởi dựng hơn 1000 năm.
Chùa Vẻn có treo 5 quả chuông đồng thẳng hàng ở gian tiền, được đúc vào năm 2000, trên mỗi quả chuông đều khắc chữ “An Biên tự”. Ở hành lang nối chùa tiền và chùa hậu là 9 cây đèn đá, xếp thành hàng thẳng, cao khoảng 90cm, được chạm khắc hoa văn tinh xảo mang phong cách nghệ thuật truyền thống. Nét độc đáo nhất của ngôi cổ tự là toàn bộ hệ thống tượng Phật đều được chế tác từ gỗ nguyên khối, không sơn son thếp vàng, đằng sau mỗi pho tượng (ở gian tiền và gian hậu) có trang trí hình bánh xe pháp luân hoặc hình chiếc lá bồ đề được chạm khắc rất tinh xảo, tạo nên vẻ cổ kính rất riêng, rất huyền bí, thâm nghiêm của chốn cửa thiền.
Sự kiện và lễ hội
Vào những dịp lễ, tết như ngày lễ Phật Đản (rằm tháng 4), Thượng nguyên (14 tháng Giêng), Vu lan (rằm tháng Bảy), Tất niên (14 tháng Chạp) và đặc biệt vào ngày mất (25-12 âm lịch) và ngày sinh Nữ tướng Lê Chân (8-2 âm lịch) hằng năm, chùa Vẻn đều tổ chức lễ hội trang nghiêm, thu hút đông đảo giới tăng ni, các tín đồ phật tử, các thiện nam, tín nữ xa gần đến dâng hương lễ Phật và tưởng nhớ Nữ tướng Lê Chân.
Tham khảo
- Thích Thanh Giác (2017), Chùa cổ Hải Phòng, tập 1, Nxb Hải Phòng.
