Lăng vua Lê Thánh Tông (Chiêu Lăng)

Tên gọi và vị trí địa lý

Chiêu Lăng là khu lăng mộ của Lê Thánh Tông – vị vua anh minh vĩ đại bậc nhất trong lịch sử với thời kỳ “Hồng Đức thịnh thế”. Chiêu Lăng nằm trong quần thể khu di tích Lam Kinh cách phường Hạc Thành 50 km về phía Tây Bắc, nằm trên địa bàn xã Lam Sơn, tỉnh Thanh Hóa.

Lịch sử và nhân vật

Trong lịch sử triều Hậu Lê, vua Lê Thánh Tông được xem là hiện thân tiêu biểu và rực rỡ nhất của một thời đại hoàng kim trong tiến trình phát triển của quốc gia Đại Việt. Triều đại dưới sự trị vì của ông đạt tới đỉnh cao toàn diện về chính trị, kinh tế, quân sự, pháp luật, giáo dục và văn hóa, để lại dấu ấn sâu đậm trong lịch sử dân tộc.

Vua Lê Thánh Tông, tên húy là Lê Tư Thành, sinh ngày 20 tháng 7 năm 1442, là con trai của vua Lê Thái Tông và bà Ngô Thị Ngọc Dao. Ngay từ khi mới chào đời, ông đã được sử sách đặc biệt ghi nhận. Đại Việt sử ký toàn thư miêu tả rằng Lê Tư Thành có “thiên tư tuyệt đẹp, thần sắc khác thường, vẻ người tuấn tú, nhân hậu, rạng rỡ, nghiêm trang”, được xem là bậc thông minh, trí dũng, xứng đáng gánh vác việc trị quốc và giữ nước.

Năm 1445, Lê Tư Thành được phong làm Bình Nguyên vương, sống và học tập tại kinh sư cùng các hoàng tử khác. Các quan trong triều đều nhận thấy Bình Nguyên vương có phong thái đường hoàng, tư chất thông minh vượt trội, song ông lại sống kín đáo, không phô trương tài năng. Bình Nguyên vương dành phần lớn thời gian cho việc đọc sách cổ kim, nghiền ngẫm đạo lý thánh hiền, yêu chuộng điều thiện và đặc biệt kính trọng, trọng dụng người hiền tài. Chính sự điềm đạm, thâm trầm ấy khiến ông được đánh giá là nhân vật khác thường.

Sử sách còn chép rằng, Bình Nguyên vương được Thái hậu Nguyễn Thị Anh yêu mến như con ruột, còn vua Lê Nhân Tông coi ông như một người em hiếm có. Điều đó cho thấy uy tín, nhân cách và trí tuệ của Lê Tư Thành đã được khẳng định từ rất sớm trong hoàng tộc và triều đình.

Ngày 8 tháng 6 năm 1460, trước biến động chính trị trong triều, các đại thần đã đồng lòng tôn Bình Nguyên vương lên ngôi hoàng đế, lấy niên hiệu Lê Thánh Tông, khi ông mới 18 tuổi. Ông là vị vua thứ năm của nhà Hậu Lê (nếu tính cả Lê Nghi Dân), và cũng là vị vua trị vì lâu nhất triều đại, ở ngôi hơn 37 năm, cho đến năm 1497.

Trong suốt thời gian nắm quyền, vua Lê Thánh Tông đã đưa Đại Việt bước vào thời kỳ phát triển rực rỡ chưa từng có. Nhà vua cho hoàn thiện và ban hành Luật Hồng Đức, một bộ luật đồ sộ, chặt chẽ, thể hiện tư tưởng trị quốc bằng pháp luật một cách nhất quán và hiệu quả. Dưới sự điều hành của ông, nhà nước trung ương tập quyền được củng cố vững chắc, trở thành mô hình kiểu mẫu cho các triều đại sau. Thời kỳ này thường được sử sách gọi là Hồng Đức thịnh trị, gắn liền với tên tuổi của Lê Thánh Tông.

Đặc biệt, dưới triều đại của ông, chế độ khoa cử ở Việt Nam đạt tới đỉnh cao. Nhà vua thường xuyên tổ chức các khoa thi lớn, tuyển chọn được nhiều tiến sĩ, trạng nguyên xuất sắc, góp phần xây dựng đội ngũ trí thức tinh hoa cho đất nước. Năm 1484, nhằm tôn vinh hiền tài và đề cao đạo học, Lê Thánh Tông cho dựng bia tiến sĩ ghi danh những người đỗ đạt từ khoa thi năm 1442 trở đi, đặt tại Văn Miếu – Quốc Tử Giám. Mỗi khoa thi một tấm bia, đặt trên lưng rùa đá, trở thành biểu tượng bất hủ của truyền thống hiếu học Đại Việt. Các triều đại về sau tiếp tục nối dài truyền thống này.

Không chỉ chú trọng nội trị, vua Lê Thánh Tông còn đặc biệt quan tâm đến việc bảo vệ chủ quyền và an ninh biên giới. Ông nhiều lần thân chinh đi tuần phòng các vùng biên ải, trực tiếp kiểm tra quân đội và hệ thống phòng thủ. Với ý thức sâu sắc về lãnh thổ quốc gia, dưới triều ông, bản đồ quốc gia Đại Việt đầu tiên được hoàn thành, thể hiện tư duy quản lý lãnh thổ khoa học và tầm nhìn chiến lược của một bậc minh quân.

Ngày 30 tháng Giêng năm Đinh Tỵ (1497), vua Lê Thánh Tông lâm bệnh nặng và băng hà tại cung Bảo Quang. Sau đó, linh cữu được rước về Lam Kinh và an táng tại Chiêu Lăng.

Kiến trúc cảnh quan

Chiêu Lăng nằm về phía Đông Nam Vĩnh Lăng khoảng 700m, được kiến tạo theo hướng chính Nam, tọa lạc trên thế đất thoai thoải, phù hợp với quan niệm phong thủy truyền thống của lăng tẩm hoàng gia triều Lê. Nguyên thủy, lăng mộ được xây dựng bằng gạch vồ, bên ngoài đắp đất, tạo nên dáng vẻ mộc mạc, giản dị, hài hòa với không gian tự nhiên của khu vực Lam Kinh.

Về bố cục mặt bằng, Chiêu Lăng gần như tương đồng với Vĩnh Lăng (lăng của vua Lê Thái Tổ) song quy mô nhỏ hơn và không có hệ thống tường bao bao quanh. Do trải qua thời gian dài thiếu sự trông nom, khu lăng từng bị cây cối và cỏ dại che phủ, nhiều hạng mục bị xê dịch, biến dạng. Dọc theo đường thần đạo, một số tượng đá hình thú đã không còn giữ được vị trí ban đầu. Tính từ phần mộ trở ra, hệ thống tượng gồm: quan hầu, tê giác, ngựa, lân và voi. Một số tượng bị sứt mẻ, song nhìn chung kỹ thuật chạm khắc tinh tế và trau chuốt hơn so với hệ thống tượng tại Vĩnh Lăng.

Bia đá của Chiêu Lăng được đặt phía trước thần đạo, cách mộ khá xa, có kích thước gần tương đương bia Vĩnh Lăng (cao 2,80m, rộng 1,90m), hiện không còn nhà bia che phủ, nhiều khả năng công trình này đã bị hủy hoại theo thời gian. Mặt bia được trang trí khá phong phú, các đường nét chạm khắc tuy vẫn giữ sự công phu, song đã kém sắc sảo hơn so với bia Vĩnh Lăng và bị bào mòn do tác động lâu dài của mưa nắng.

Hệ thống điêu khắc đá tại Chiêu Lăng có niên đại năm 1498, phản ánh trình độ nghệ thuật điêu khắc phát triển cao của thời Lê sơ. Tượng quan hầu hiện chỉ còn một tượng bên phải, song đường nét chạm khắc đã đạt tới độ tinh tế và hoàn chỉnh về kỹ thuật, vượt trội so với tượng cùng loại ở Vĩnh Lăng. Tượng tê giác có thân dài, khối hình nở nang, tạo cảm giác khỏe khoắn, giàu sức biểu cảm. Tượng ngựa cao 0,80m, dài 1,35m, là tượng ngựa có kích thước lớn nhất trong tám tượng ngựa tại Lam Kinh; yên cương được chạm khắc kín khắp thân, võng phủ sát mép bệ, các chi tiết thể hiện hết sức tỉ mỉ. Tượng lân trong tư thế lao về phía trước, ngực nổi bốn gờ, đuôi mắt kéo dài về phía sau, hình thức chạm khắc cầu kỳ, tinh xảo. Tượng voi có tư thế quỳ, lưng trần, vòi nhỏ, thon và uốn cong vào ngực; kích thước tổng thể của tượng voi tại Chiêu Lăng nhìn chung xấp xỉ với tượng voi ở Vĩnh Lăng.

Tổng thể kiến trúc và điêu khắc của Chiêu Lăng cho thấy sự kế thừa trực tiếp mô thức lăng tẩm hoàng gia thời Lê sơ, đồng thời phản ánh bước phát triển về trình độ kỹ thuật và thẩm mỹ trong nghệ thuật kiến trúc điêu khắc đá cuối thế kỷ XV.

Hiện vật

Đại Việt Lam Sơn Chiêu Lăng Bi là hiện vật tiêu biểu và đặc biệt quan trọng trong quần thể di tích Chiêu Lăng. Bia được tạc dựng vào năm Mậu Ngọ (1498), niên hiệu Cảnh Thống thứ nhất, dưới triều vua Lê Hiến Tông, nhằm ghi nhớ công lao và sự nghiệp của hoàng đế Lê Thánh Tông.

Bia có trọng lượng khoảng 13 tấn, gồm thân bia và đế rùa, toàn bộ được chế tác từ đá xanh nguyên khối, thể hiện quy mô lớn và trình độ kỹ thuật cao của nghề điêu khắc đá thời Lê sơ. Trán bia được tạo hình vòng cung, mặt trước chạm khắc nổi ba hình rồng: ở trung tâm là một long tượng lớn, hai bên là hai rồng nhỏ uốn khúc bay lượn, thân mềm mại, đầu hướng vào trung tâm, tạo bố cục đăng đối và trang nghiêm, biểu trưng cho quyền uy tối thượng của bậc đế vương.

Giữa hai đường chỉ nổi chạy dọc thân bia, mỗi bên được trang trí sáu hình rồng thân uốn cong nhiều khúc, thường gọi là rồng yên ngựa, với miệng há rộng phun ra đao lửa, thể hiện động thái mạnh mẽ, sinh động, giàu sức biểu cảm. Các đường nét chạm khắc đạt đến độ tinh xảo, trau chuốt, phản ánh trình độ mỹ thuật đỉnh cao của nghệ thuật điêu khắc triều Lê vào cuối thế kỷ XV.

Nội dung văn bia Đại Việt Lam Sơn Chiêu Lăng Bi khắc ghi công trạng, đức độ và sự nghiệp trị vì của vua Lê Thánh Tông – vị hoàng đế được đánh giá là anh minh và tài năng bậc nhất trong lịch sử phong kiến Việt Nam, người đã đưa quốc gia Đại Việt đạt tới thời kỳ Hồng Đức thịnh trị, rực rỡ trên mọi phương diện chính trị, pháp luật, văn hóa và giáo dục.

Với giá trị nổi bật cả về lịch sử, nghệ thuật và tư tưởng, Đại Việt Lam Sơn Chiêu Lăng Bi không chỉ là một hiện vật tiêu biểu của Chiêu Lăng mà còn là tác phẩm điêu khắc văn bia tiêu biểu của thời Lê sơ, góp phần quan trọng trong việc nghiên cứu lịch sử, mỹ thuật và tư tưởng chính trị của Đại Việt thế kỷ XV.

Bên cạnh đó, trong lăng còn 3 tấm bia Vô đề

Xếp hạng

Chiêu Lăng năm trong quần thể di tích Lam Kinh, được Thủ tướng chính phủ đã ký quyết định công nhận là di tích quốc gia đặc biệt ngày 27 tháng 9 năm 2012.

Tài liệu tham khảo

BIA CHIÊU LĂNG VÀ BÀI THƠ CỦA VUA LÊ HIẾN TÔNG | Khu di tích Lam Kinh
Lê Văn Hưu, Phan Phu Tiên, Ngô Sĩ Liên,.. (1993), Đại Việt sử ký toàn thư, bản in Nội các quan bản, mộc bản khắc năm Chính Hoà 18 (1697), Nxb Khoa học xã hội.
Quyết định về việc xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt | Khu di tích Lam Kinh

Ngôn ngữ khác

Tiếng Anh (English)

Name and Geographical Location

Chieu Lang is the mausoleum of Le Thanh Tong, one of the greatest enlightened monarchs in Vietnamese history, whose reign is remembered as the era of “Hong Duc Prosperity.” Chieu Lang is located within the Lam Kinh historical complex, approximately 50 kilometers northwest of Hac Thanh Ward, in Lam Son Commune, Thanh Hoa Province.

History and Historical Figures

In the history of the Later Le dynasty, King Le Thanh Tong is regarded as the most brilliant and representative embodiment of a golden age in the development of the Dai Viet state. Under his rule, the dynasty reached a comprehensive peak in politics, economy, military affairs, law, education, and culture, leaving an indelible imprint on national history.

King Le Thanh Tong, whose personal name was Le Tu Thanh, was born on July 20, 1442. He was the son of King Le Thai Tong and Lady Ngo Thi Ngoc Dao. From the moment of his birth, he was specially noted in historical records. Dai Viet Su Ky Toan Thu describes Le Tu Thanh as possessing “extraordinary natural endowment, an uncommon bearing, a handsome and benevolent appearance, radiant yet dignified,” and regards him as a man of intelligence and courage, worthy of governing the state and defending the realm.

In 1445, Le Tu Thanh was granted the title Binh Nguyen Vuong and lived and studied in the imperial capital alongside other princes. Court officials observed that Binh Nguyen Vuong possessed a dignified demeanor and exceptional intelligence, yet lived modestly and did not display his talents ostentatiously. He devoted most of his time to reading classical texts, contemplating Confucian moral principles, cherishing virtue, and especially respecting and valuing men of talent. This calm, profound disposition led contemporaries to view him as an extraordinary figure.

Historical sources also record that Binh Nguyen Vuong was loved by Empress Dowager Nguyen Thi Anh as if he were her own son, while King Le Nhan Tong regarded him as a rare and precious younger brother. This demonstrates that Le Tu Thanh’s prestige, character, and intellect were recognized early within both the royal family and the court.

On June 8, 1460, amid political upheaval at court, senior officials unanimously enthroned Binh Nguyen Vuong as emperor. He took the reign title Le Thanh Tong at the age of only eighteen. He was the fifth emperor of the Later Le dynasty (counting Le Nghi Dan) and also the longest-reigning ruler of the dynasty, occupying the throne for more than 37 years, until 1497.

Throughout his reign, King Le Thanh Tong led Dai Viet into an unprecedented period of prosperity. He completed and promulgated the Hong Duc Code, a comprehensive and systematic legal code that embodied a consistent and effective philosophy of governance by law. Under his administration, the centralized bureaucratic state was firmly consolidated, becoming a model for subsequent dynasties. This era is commonly referred to in historical records as the Hong Duc Prosperous Reign, inseparably associated with the name of Le Thanh Tong.

Particularly noteworthy is that under his rule, the imperial examination system in Vietnam reached its zenith. The king regularly organized major examinations, selecting numerous outstanding scholars and laureates, thereby building an elite intellectual class for the country. In 1484, in order to honor talent and promote learning, Le Thanh Tong ordered the erection of stone steles recording the names of successful candidates from the examinations held since 1442, to be placed at the Temple of Literature – Quoc Tu Giam. Each examination was commemorated with a stele mounted on the back of a stone tortoise, becoming an enduring symbol of Dai Viet’s tradition of respect for learning. Later dynasties continued this practice.

In addition to domestic governance, King Le Thanh Tong paid special attention to safeguarding sovereignty and border security. He personally led inspection tours to frontier regions on multiple occasions, directly overseeing the army and defensive systems. With a profound awareness of national territory, the first official national map of Dai Viet was completed during his reign, reflecting a scientific approach to territorial management and the strategic vision of an enlightened ruler.

On the 30th day of the first lunar month of the Dinh Ty year (1497), King Le Thanh Tong fell gravely ill and passed away at Bao Quang Palace. His coffin was subsequently escorted to Lam Kinh and interred at Chieu Lang.

Architectural Landscape

Chieu Lang is located approximately 700 meters southeast of Vinh Lang and was constructed facing due south, on gently sloping terrain consistent with traditional geomantic principles applied to royal tombs of the Le dynasty. Originally, the mausoleum was built of large baked bricks and covered with earth, creating a simple and unadorned appearance that harmonized with the natural landscape of the Lam Kinh area.

In terms of layout, Chieu Lang closely resembles Vinh Lang (the tomb of King Le Thai To), though on a smaller scale and without an enclosing wall. Due to a long period of neglect, the site was once overgrown with trees and weeds, and many architectural elements were displaced or distorted. Along the spirit path, several stone animal statues no longer remain in their original positions. From the tomb outward, the statuary ensemble includes court attendants, rhinoceroses, horses, unicorns, and elephants. Some statues have been damaged, yet overall their carving technique is more refined and elaborate than that of the statues at Vinh Lang.

The stone stele of Chieu Lang is positioned in front of the spirit path, at a considerable distance from the tomb. Its size is nearly equivalent to that of the Vinh Lang stele (2.80 meters high and 1.90 meters wide). The stele house no longer survives, likely having been destroyed over time. The stele face is richly decorated; although the carving remains carefully executed, it is less sharp than that of the Vinh Lang stele and has been eroded by prolonged exposure to the elements.

The stone sculptures at Chieu Lang date to 1498 and reflect the highly developed level of sculptural art during the Early Le period. Only one statue of a court attendant remains, on the right side, yet its carving demonstrates exceptional technical refinement, surpassing similar figures at Vinh Lang. The rhinoceros statue features an elongated body with full, rounded volumes, conveying strength and vitality. The horse statue stands 0.80 meters high and 1.35 meters long, making it the largest of the eight horse statues at Lam Kinh; its saddle and harness are densely carved across the body, with drapery hanging close to the pedestal edge, and details rendered with remarkable precision. The unicorn statue is depicted lunging forward, with four raised ridges on its chest and elongated eyes stretching backward, its form intricately and delicately carved. The elephant statue is shown kneeling, bare-backed, with a slender trunk curving inward toward the chest; its overall size is comparable to that of the elephant statues at Vinh Lang.

Taken as a whole, the architecture and stone sculpture of Chieu Lang demonstrate direct continuity with the royal tomb model of the Early Le dynasty, while simultaneously reflecting advances in technical skill and aesthetic sophistication in stone architectural sculpture at the end of the 15th century.

Artifacts

The Dai Viet Lam Son Chieu Lang Stele is the most representative and significant artifact within the Chieu Lang complex. It was erected in the Mau Ngo year (1498), the first year of the Canh Thong reign, under King Le Hien Tong, to commemorate the achievements and career of Emperor Le Thanh Tong.

The stele weighs approximately 13 tons and consists of the stele body and a tortoise-shaped base, all carved from a single block of blue stone, demonstrating the large scale and high technical proficiency of Early Le stone carving. The stele’s pediment is arched, and its front face is decorated in high relief with three dragons: a large central dragon flanked by two smaller dragons in sinuous flight, their bodies supple and heads oriented toward the center, forming a symmetrical and solemn composition symbolizing supreme imperial authority.

Between two raised vertical borders on the stele body, each side is decorated with six dragons whose bodies curve in multiple bends, commonly referred to as “saddle dragons,” with mouths wide open spewing flame-shaped blades. These dynamic and expressive motifs are carved with exceptional refinement, reflecting the peak artistic achievement of Le dynasty stone sculpture in the late 15th century.

The inscription of the Dai Viet Lam Son Chieu Lang Stele records the merits, virtues, and reign of King Le Thanh Tong—an emperor widely regarded as one of the most enlightened and talented rulers in Vietnamese feudal history—who led Dai Viet to the flourishing Hong Duc era, marked by outstanding achievements in politics, law, culture, and education.

With its outstanding historical, artistic, and ideological value, the Dai Viet Lam Son Chieu Lang Stele is not only a representative artifact of Chieu Lang but also a quintessential example of Early Le epigraphic sculpture, contributing significantly to the study of history, fine arts, and political thought in 15th-century Dai Viet.

Classification

Chieu Lang is part of the Lam Kinh historical complex and was officially recognized as a Special National Monument by decision of the Prime Minister on September 27, 2012.

References

BIA CHIÊU LĂNG VÀ BÀI THƠ CỦA VUA LÊ HIẾN TÔNG | Khu di tích Lam Kinh
Lê Văn Hưu, Phan Phu Tiên, Ngô Sĩ Liên,.. (1993), Đại Việt sử ký toàn thư, bản in Nội các quan bản, mộc bản khắc năm Chính Hoà 18 (1697), Nxb Khoa học xã hội.
Quyết định về việc xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt | Khu di tích Lam Kinh

Tiếng Pháp (Français’)

Nom et situation géographique

Chieu Lang est le complexe funéraire (nécropole) de Le Thanh Tong, souverain éclairé considéré comme l’un des plus grands de l’histoire, dont le règne correspond à l’« âge d’or de Hong Duc ». Chieu Lang s’inscrit dans l’ensemble patrimonial de Lam Kinh, situé à environ 50 km au nord-ouest du quartier Hac Thanh, sur le territoire de la commune de Lam Son, province de Thanh Hoa.

Histoire et personnages

Dans l’histoire de la dynastie des Hau Le, le roi Le Thanh Tong est tenu pour l’incarnation la plus emblématique et la plus brillante d’une époque véritablement faste dans le processus de développement de l’État de Dai Viet. Sous son gouvernement, la dynastie atteignit un apogée global — politique, économique, militaire, juridique, éducatif et culturel — laissant une empreinte profonde dans l’histoire nationale.

Le Thanh Tong, de son nom personnel Le Tu Thanh, naquit le 20 juillet 1442. Il était le fils du roi Le Thai Tong et de Ngo Thi Ngoc Dao. Dès sa naissance, les chroniques lui accordèrent une attention particulière. Le Dai Viet su ky toan thu le décrit comme doté d’« une nature exceptionnelle, d’un maintien et d’un éclat peu communs, d’une allure noble, bienveillante, rayonnante et digne », le présentant comme un homme d’intelligence, de courage et de discernement, apte à assumer la charge de gouverner et de défendre le pays.

En 1445, Le Tu Thanh reçut le titre de Binh Nguyen vuong. Il vécut et étudia à la capitale avec les autres princes. Les mandarins de la cour remarquèrent chez lui une prestance noble et une intelligence hors du commun ; toutefois, il menait une existence discrète et ne cherchait pas à étaler ses talents. Il consacrait l’essentiel de son temps à la lecture des ouvrages anciens et modernes, à la méditation des principes des sages, au goût du bien et, surtout, au respect des hommes de valeur qu’il savait reconnaître et employer. Cette retenue, empreinte de profondeur, le fit considérer comme un personnage peu ordinaire.

Les chroniques rapportent également que l’impératrice douairière Nguyen Thi Anh l’aimait comme son propre fils, et que le roi Le Nhan Tong le tenait pour un frère rare. Ces faits montrent que sa réputation, sa stature morale et son intelligence furent reconnises très tôt au sein du clan royal et de l’appareil d’État.

Le 8 juin 1460, dans un contexte de bouleversements politiques à la cour, les grands dignitaires s’accordèrent pour le porter sur le trône. Il prit alors le nom de règne Le Thanh Tong, à l’âge de 18 ans. Il fut le cinquième souverain des Hau Le (en comptant Le Nghi Dan) et demeura le roi ayant régné le plus longtemps de la dynastie, plus de 37 ans, jusqu’en 1497.

Tout au long de son gouvernement, Le Thanh Tong conduisit Dai Viet vers une période de prospérité sans précédent. Il fit achever et promulguer le Code Hong Duc, vaste corpus juridique, cohérent et rigoureux, reflétant une conception constante et efficace du gouvernement par le droit. Sous sa direction, l’État centralisé fut consolidé avec solidité, devenant un modèle pour les dynasties ultérieures. Les sources historiques désignent communément cette époque comme la période de Hong Duc thinh tri, intimement associée au nom de Le Thanh Tong.

Sous son règne, le système des concours mandarinaux atteignit également son apogée. Le souverain organisa fréquemment de grandes sessions d’examens, sélectionnant de nombreux docteurs et lauréats d’exception, contribuant à former une élite intellectuelle au service du pays. En 1484, afin d’honorer les talents et de promouvoir l’étude, il ordonna l’érection des stèles des docteurs, portant les noms des lauréats depuis la session de 1442, au Van Mieu – Quoc Tu Giam. Chaque session correspondait à une stèle, posée sur une tortue de pierre, devenant un symbole durable de la tradition d’apprentissage de Dai Viet ; les dynasties suivantes prolongèrent cette pratique.

Le Thanh Tong ne se limita pas aux affaires intérieures : il accorda une attention particulière à la souveraineté et à la sécurité des frontières. Il effectua à plusieurs reprises des inspections en personne dans les régions frontalières, contrôlant directement l’armée et les dispositifs défensifs. Animé d’une conscience aiguë du territoire national, il fit réaliser, sous son règne, la première carte nationale de Dai Viet, témoignant d’une pensée administrative scientifique et d’une vision stratégique digne d’un souverain éclairé.

Le 30e jour du premier mois lunaire de l’année Dinh Ty (1497), Le Thanh Tong tomba gravement malade et mourut au palais Bao Quang. Sa dépouille fut ensuite transférée à Lam Kinh et inhumée à Chieu Lang.

Architecture et paysage

Chieu Lang se situe au sud-est de Vinh Lang à environ 700 m. Le site est orienté plein sud et établi sur un terrain en pente douce, conforme aux conceptions traditionnelles de la géomancie (feng shui) appliquée aux mausolées royaux de la dynastie Le. À l’origine, le tombeau fut construit en briques massives, recouvert extérieurement de terre, offrant une apparence sobre, simple et harmonisée avec le cadre naturel de Lam Kinh.

Du point de vue du plan d’ensemble, Chieu Lang est presque similaire à Vinh Lang (tombeau du roi Le Thai To), mais de dimensions plus modestes et dépourvu d’enceinte murée. Faute d’entretien durant une longue période, le site fut envahi par la végétation ; plusieurs éléments se déplacèrent ou se déformèrent. Le long de la voie sacrée (allée cérémonielle), certaines statues animales n’occupent plus leur position initiale. En partant du tertre funéraire vers l’extérieur, l’ensemble statuaire comprend : statues de dignitaires serviteurs, rhinocéros, chevaux, kylins et éléphants. Certaines sculptures sont ébréchées ; toutefois, la technique de taille, dans l’ensemble, apparaît plus raffinée et plus soignée que celle du programme statuaire de Vinh Lang.

La stèle de pierre de Chieu Lang est placée devant la voie sacrée, à une distance assez importante du tombeau. Ses dimensions sont proches de celles de la stèle de Vinh Lang (2,80 m de haut pour 1,90 m de large). Aujourd’hui, elle ne possède plus de pavillon protecteur ; il est probable que celui-ci ait été détruit avec le temps. La face de la stèle présente une décoration relativement riche : si l’exécution demeure soignée, elle apparaît moins incisive que celle de Vinh Lang et a subi une érosion prolongée due aux intempéries.

L’ensemble sculpté en pierre de Chieu Lang, daté de 1498, reflète le haut niveau atteint par l’art de la sculpture sous les Le précoces. La statue de dignitaire serviteur n’est plus conservée qu’à droite, mais sa taille révèle une finesse et une maîtrise technique supérieures à celles du même type à Vinh Lang. Le rhinocéros, au corps allongé et aux volumes pleins, dégage une impression de force et d’expressivité. Le cheval (0,80 m de haut, 1,35 m de long) est la plus grande statue de cheval parmi les huit statues équines de Lam Kinh ; selle et harnachement sont sculptés de manière dense sur tout le corps, avec un caparaçon tombant au bord du socle, et des détails rendus avec un grand minutie. Le kylin, dans un élan vers l’avant, présente une poitrine marquée de quatre arêtes en relief, une queue et des commissures de l’œil tirées vers l’arrière ; l’ensemble est complexe et délicat. L’éléphant est représenté agenouillé, dos nu, trompe fine et élancée recourbée vers la poitrine ; ses dimensions générales sont globalement comparables à celles de l’éléphant de Vinh Lang.

L’architecture et la sculpture de Chieu Lang montrent ainsi une continuité directe avec le modèle des mausolées royaux de la période des Le précoces, tout en reflétant l’évolution des techniques et du goût esthétique dans l’art architectural et la sculpture de pierre à la fin du XVe siècle.

Objets et vestiges

La stèle Dai Viet Lam Son Chieu Lang Bi constitue l’objet le plus représentatif et le plus important du complexe de Chieu Lang. Elle fut érigée en l’année Mau Ngo (1498), première année de l’ère Canh Thong, sous le règne du roi Le Hien Tong, afin de consigner les mérites et l’œuvre de l’empereur Le Thanh Tong.

La stèle pèse environ 13 tonnes. Elle se compose du corps de la stèle et d’un socle en forme de tortue ; l’ensemble est taillé dans un unique bloc de pierre bleue, attestant des dimensions monumentales et du haut niveau technique de la sculpture lithique sous les Le précoces. Le fronton est cintré en arc. Sur la face avant, un décor en relief représente trois dragons : au centre, un grand dragon ; de part et d’autre, deux dragons plus petits ondoyant dans les airs, au corps souple, la tête tournée vers le centre, formant une composition symétrique et solennelle, symbole de la souveraineté suprême de l’empereur.

Entre deux filets en relief courant verticalement sur le corps de la stèle, chaque côté est orné de six dragons aux corps sinueux à multiples inflexions, souvent appelés « dragons de selle » (rong yen ngua). La gueule grande ouverte, ils projettent des flammes en forme de lames, exprimant une dynamique puissante, vivante et fortement expressive. Les lignes de taille atteignent un degré élevé de finesse et de polissage, illustrant l’apogée des arts plastiques de la sculpture sous les Le à la fin du XVe siècle.

Le texte gravé sur la stèle Dai Viet Lam Son Chieu Lang Bi retrace les hauts faits, la vertu et l’œuvre gouvernementale de Le Thanh Tong — souverain considéré comme l’un des plus clairvoyants et des plus talentueux de l’histoire monarchique vietnamienne — qui conduisit Dai Viet à l’époque de prospérité Hong Duc thinh tri, éclatante tant sur le plan politique et juridique que culturel et éducatif.

Par ses valeurs historique, artistique et intellectuelle, la stèle Dai Viet Lam Son Chieu Lang Bi n’est pas seulement un objet majeur de Chieu Lang : elle constitue également une œuvre représentative de l’art épigraphique et sculptural des Le précoces, apportant une contribution essentielle aux recherches sur l’histoire, l’esthétique et la pensée politique de Dai Viet au XVe siècle.

Classement patrimonial

Chieu Lang, intégré au complexe de Lam Kinh, a été reconnu comme site national spécial par décision signée par le Premier ministre du gouvernement en date du 27 septembre 2012.

Références

BIA CHIÊU LĂNG VÀ BÀI THƠ CỦA VUA LÊ HIẾN TÔNG | Khu di tích Lam Kinh
Lê Văn Hưu, Phan Phu Tiên, Ngô Sĩ Liên,.. (1993), Đại Việt sử ký toàn thư, bản in Nội các quan bản, mộc bản khắc năm Chính Hoà 18 (1697), Nxb Khoa học xã hội.
Quyết định về việc xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt | Khu di tích Lam Kinh

Tiếng Trung (中文)

名称与地理位置

昭陵是黎圣宗皇帝的陵墓。黎圣宗被誉为越南历史上最英明、最伟大的君主之一，其在位时期被称为“洪德盛世”。昭陵位于蓝京遗迹群内，距鹤城坊西北约50公里，地处清化省蓝山社。

历史与人物

在后黎王朝的历史进程中，黎圣宗被视为大越国家发展史上一个黄金时代最卓越、最辉煌的象征。在其统治下，王朝在政治、经济、军事、法律、教育与文化等各个方面均达到全面巅峰，对民族历史产生了深远影响。

黎圣宗，讳黎思诚，生于1442年7月20日，为黎太宗之子，母为吴氏玉瑶。其出生伊始，便受到史籍特别记载。《大越史记全书》形容黎思诚“天资绝美，神色非常，仪表俊秀，仁厚端庄”，被视为才智兼备、德业出众、足以肩负治国安邦重任之人。

1445年，黎思诚被封为平原王，与诸王子一同居住并学习于京师。朝中诸臣普遍认为平原王仪态端正、资质聪颖过人，然其为人低调内敛，不事张扬。平原王潜心研读古今典籍，体悟圣贤之道，崇尚善行，尤重并善用贤才。正是这种沉稳深厚的气质，使其被视为非凡之才。

史籍亦载，平原王深受阮氏英太后宠爱，如同己出，而黎仁宗亦视其为难得之贤弟。这充分表明，黎思诚的威望、人格与智慧早在皇族与朝廷中即已得到广泛认可。

1460年6月8日，因朝廷政局变动，群臣一致推举平原王即皇帝位，改元为黎圣宗，时年仅18岁。他是后黎王朝第五位皇帝（若计黎宜民），也是在位时间最长的君主，在位逾37年，直至1497年。

在其执政期间，黎圣宗引领大越进入前所未有的繁荣发展时期。他主持完善并颁布《洪德律》，该法典规模宏大、体系严谨，体现了以法治国的系统思想。在其治理下，中央集权体制得到巩固并臻于成熟，成为后世王朝的重要范式。史书通常将这一时期称为“洪德盛治”，并与黎圣宗之名紧密相连。

尤为突出的是，在其统治时期，越南科举制度达到历史顶峰。黎圣宗频繁举行大型科举考试，选拔出众多杰出的进士与状元，为国家培养了一支精英知识阶层。1484年，为彰显尊贤重道、弘扬学风，黎圣宗下令在文庙—国子监树立进士碑，铭刻自1442年科举以来登科者姓名。每科一碑，置于石龟之上，成为大越尚学传统的不朽象征，后世诸朝亦沿袭此制。

除重视内政外，黎圣宗亦高度关注国家主权与边防安全，多次亲赴边疆巡察，直接检阅军队与防御体系。在其深刻的领土意识下，大越历史上首部国家地图得以完成，体现了其科学的疆域管理理念与卓越的战略眼光。

1497年丁巳年正月三十日，黎圣宗重病崩逝于宝光宫。随后灵柩奉还蓝京，安葬于昭陵。

建筑与景观

昭陵位于永陵东南约700米处，整体坐向正南，建于缓坡地势之上，符合黎朝皇家陵寝所遵循的传统风水观念。陵墓原为砖砌结构，外覆夯土，造型朴素简约，与蓝京地区的自然环境和谐相融。

在平面布局上，昭陵与黎太祖永陵基本相似，但规模较小，且未设围墙。由于长期缺乏管理维护，陵区一度被树木与杂草覆盖，部分构件移位变形。神道沿线的部分石兽亦已不在原位。自墓冢向外，原有石像依次为：侍臣、犀牛、马、麒麟与象。其中若干石像有所残损，但整体雕刻技法较永陵更为精细讲究。

昭陵碑位于神道前方，距离墓冢较远，尺寸近似永陵碑（高2.80米，宽1.90米）。现已不存碑亭，推测该建筑随岁月毁损。碑面装饰较为丰富，雕刻虽仍见工整细致，但锋芒略逊于永陵碑，且因长期风化而有所磨蚀。

昭陵石雕群年代为1498年，体现了黎初时期高度发展的雕刻艺术水平。侍臣像现仅存右侧一尊，其雕刻线条精致圆熟，技艺之高尤胜永陵同类作品。犀牛像体态修长、体量饱满，造型健硕，富于表现力。马像高0.80米、长1.35米，是蓝京八尊马像中体量最大者，鞍具与缰绳遍布全身，垂饰贴近台座边缘，细节刻画极为入微。麒麟像呈前冲姿态，胸部隆起四道脊线，尾眼后引，造型复杂而精巧。象像呈跪伏状，背部裸露，象鼻细长并内卷贴胸，其整体尺度与永陵象像基本相当。

昭陵的整体建筑与石刻艺术，既直接承继黎初皇家陵寝的基本模式，又反映出十五世纪末石刻建筑艺术在技术与审美层面的进一步发展。

文物

《大越蓝山昭陵碑》是昭陵遗迹群中最具代表性、亦最为重要的文物。该碑立于戊午年（1498），景统元年，黎宪宗在位时期，用以铭记黎圣宗皇帝的功业与治世之绩。

碑重约13吨，由碑身与龟趺组成，通体以整块青石雕凿而成，展现出黎初时期石雕工艺的宏大规模与高超水准。碑额呈拱形，正面浮雕三龙：中央一尊巨龙，两侧各一小龙盘旋飞舞，龙身柔韧，龙首相向，构图对称庄严，象征皇权至高无上。

碑身两道纵向凸线之间，每侧雕刻六条多曲龙纹，俗称“鞍形龙”，龙口大张，喷吐刀焰，动势强烈，富有生命力。其雕刻线条精致严谨，体现了十五世纪末黎朝碑刻艺术的巅峰水准。

《大越蓝山昭陵碑》碑文内容详述黎圣宗的功勋、德行与治国事业，称颂其为越南封建史上最英明、最卓越的皇帝之一，正是他引领大越进入洪德盛治时期，使国家在政治、法律、文化与教育等方面全面昌盛。

凭借其突出的历史、艺术与思想价值，《大越蓝山昭陵碑》不仅是昭陵的重要标志性文物，也是黎初时期碑刻雕塑艺术的杰出代表，对研究十五世纪大越的历史、艺术及政治思想具有重要意义。

保护级别

昭陵隶属蓝京遗迹群。2012年9月27日，经越南政府总理签署决定，正式被认定为国家特别级历史文化遗迹。

参考资料